વિશ્વ આરોગ્ય દિવસ 2025: ગુજરાતમાં "સ્વસ્થ શરૂઆત, આશાસ્પદ ભવિષ્ય"ની ઉજવણી

વિશ્વ આરોગ્ય દિવસ 2025 પર ગુજરાત સરકારની "સ્વસ્થ શરૂઆત, આશાસ્પદ ભવિષ્ય" થીમ સાથે માતૃ અને બાળ સ્વાસ્થ્યની ઉજવણી. જાણો ગુજરાતની સિદ્ધિઓ, પહેલો અને આરોગ્ય સેવાઓ વિશે.

વિશ્વ આરોગ્ય દિવસ 2025: ગુજરાતમાં "સ્વસ્થ શરૂઆત, આશાસ્પદ ભવિષ્ય"ની ઉજવણી

સંવાદદાતા વિજયવીર યાદવ: આજે, 6 એપ્રિલ 2025ના રોજ, સમગ્ર વિશ્વમાં વિશ્વ આરોગ્ય દિવસની ઉજવણી થઈ રહી છે અને ગુજરાત આ વર્ષની થીમ "સ્વસ્થ શરૂઆત, આશાસ્પદ ભવિષ્ય"ને સાકાર કરવામાં અગ્રેસર રહ્યું છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના "સ્વસ્થ ભારત, સમૃદ્ધ ભારત"ના વિઝનને અનુસરીને, મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલના નેતૃત્વ હેઠળ ગુજરાત સરકારે રાજ્યની દરેક માતા અને બાળકના સ્વાસ્થ્યને પ્રાથમિકતા આપી છે. આ થીમ માતૃ અને નવજાત શિશુના સ્વાસ્થ્ય પર કેન્દ્રિત છે, જે મહિલાઓના અધિકારોને સશક્ત બનાવવા અને આરોગ્ય સેવાઓમાં રોકાણ વધારવાનું લક્ષ્ય રાખે છે. ગુજરાતે આ દિશામાં નવીન પહેલો અને અસરકારક કાર્યક્રમો દ્વારા માતૃ મૃત્યુ દરમાં 50%નો ઘટાડો અને શિશુ મૃત્યુ દરમાં 57.40%નો ઘટાડો હાંસલ કર્યો છે. આ લેખમાં આપણે ગુજરાતની આ સફળતાઓ અને આરોગ્ય ક્ષેત્રની પ્રગતિની વિગતે ચર્ચા કરીશું.

વિશ્વ આરોગ્ય દિવસ 2025ની થીમ અને તેનું મહત્વ

વિશ્વ આરોગ્ય દિવસ 2025ની થીમ "સ્વસ્થ શરૂઆત, આશાસ્પદ ભવિષ્ય" એ માતૃ અને બાળ સ્વાસ્થ્ય પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. આ થીમનો ઉદ્દેશ્ય દરેક બાળકને જીવનની શરૂઆતથી જ સ્વસ્થ રાખવાનો અને માતાઓને સુરક્ષિત માતૃત્વની સુવિધા પૂરી પાડવાનો છે. ગુજરાતે આ થીમને પોતાના આરોગ્ય કાર્યક્રમોમાં સામેલ કરીને રાજ્યની મહિલાઓ અને બાળકોના જીવનમાં સકારાત્મક પરિવર્તન લાવ્યું છે. રાજ્ય સરકારે આ માટે ગુણવત્તાયુક્ત આરોગ્ય સેવાઓ, પોષણ અને રસીકરણની વ્યવસ્થા કરી છે, જેના પરિણામે ગુજરાત દેશના અગ્રણી રાજ્યોમાં સામેલ થયું છે.

ગુજરાતનું "સ્વસ્થ ભારત"નું વિઝન

વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના "સ્વસ્થ ભારત, સમૃદ્ધ ભારત"ના વિઝનને ગુજરાતે પોતાની નીતિઓમાં સમાવી લીધું છે. મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલે આ દિશામાં નેતૃત્વ લઈને રાજ્યની આરોગ્ય સેવાઓને મજબૂત કરી છે. ગુજરાત સરકારનો મુખ્ય ધ્યેય દરેક નાગરિકને સ્વસ્થ જીવન પ્રદાન કરવાનો છે, ખાસ કરીને માતાઓ અને બાળકોને. આ માટે રાજ્યમાં અનેક યોજનાઓ અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનો વિકાસ કરવામાં આવ્યો છે, જેની વિગતો આગળના ભાગમાં ચર્ચવામાં આવશે.

માતૃ મૃત્યુ દરમાં 50%નો ઘટાડો

ગુજરાતે માતૃ સ્વાસ્થ્યના ક્ષેત્રમાં ઐતિહાસિક સફળતા હાંસલ કરી છે. રાજ્યનો માતૃ મૃત્યુ દર (MMR) વર્ષ 2011-13માં 112 હતો, જે 2020ના ડેટા મુજબ ઘટીને 57 થયો છે. આ 50%નો ઘટાડો ગુજરાતની આરોગ્ય સેવાઓની મજબૂતી અને સરકારની પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવે છે. દર વર્ષે 14 લાખથી વધુ સગર્ભા સ્ત્રીઓને તપાસ, રસીકરણ અને પોષણ સેવાઓ પૂરી પાડવામાં આવે છે, જેના કારણે માતૃત્વ વધુ સુરક્ષિત બન્યું છે.

માતૃ સ્વાસ્થ્ય માટે મજબૂત ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર

ગુજરાતે માતૃ સ્વાસ્થ્યને સુધારવા માટે 121 ફર્સ્ટ રેફરલ યુનિટ્સ (FRUs), 153 બ્લડ સ્ટોરેજ યુનિટ્સ અને 20 મૅટરનિટી આઈસીયુની સ્થાપના કરી છે. આ સુવિધાઓ દ્વારા કટોકટીની સ્થિતિમાં સમયસર સારવાર ઉપલબ્ધ થાય છે. આના પરિણામે, રાજ્યમાં 99.97% સંસ્થાકીય ડિલિવરી દર હાંસલ થયો છે, જે રાષ્ટ્રીય સ્તરે એક બેન્ચમાર્ક બની ગયો છે.

શિશુ મૃત્યુ દરમાં 57.40%નો ઘટાડો

ગુજરાતે શિશુ મૃત્યુ દર (IMR)માં પણ નોંધપાત્ર પ્રગતિ કરી છે. 2005માં 1,000 લાઇવ બર્થ દીઠ 54 હતો, જે 2020માં ઘટીને 23 થયો છે. આ 57.40%નો ઘટાડો રાજ્ય સરકારની પહેલો જેમ કે HBNC (હોમ-બેઝ્ડ ન્યુબોર્ન કેર) અને HBYC (હોમ-બેઝ્ડ યંગ ચાઇલ્ડ કેર)નું પરિણામ છે. આ કાર્યક્રમો દ્વારા નવજાત શિશુઓને ઘરે જ સંભાળ પૂરી પાડવામાં આવે છે.

HBNC અને HBYC કાર્યક્રમોની સફળતા

HBNC અને HBYC કાર્યક્રમો ગુજરાતના ગામડાઓમાં નવજાત શિશુઓ અને નાના બાળકોના સ્વાસ્થ્યની સંભાળ રાખે છે. આ કાર્યક્રમો હેઠળ આશા વર્કર્સ દ્વારા ઘરે-ઘરે જઈને બાળકોની તપાસ અને માતાઓને માર્ગદર્શન આપવામાં આવે છે. આનાથી શિશુ મૃત્યુ દર ઘટાડવામાં મોટી સફળતા મળી છે.

SNCU અને નવજાત શિશુ સંભાળનું ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર

ગુજરાતમાં 58 સ્પેશિયલ ન્યુબોર્ન કેર યુનિટ્સ (SNCU), 138 ન્યુબોર્ન સ્ટેબિલાઇઝેશન યુનિટ્સ (NBSU) અને 1,083 ન્યુબોર્ન કેર કોર્નર (NBCC)ની સ્થાપના કરવામાં આવી છે. આ સુવિધાઓ દ્વારા નવજાત શિશુઓને ગંભીર સ્થિતિમાં તાત્કાલિક સારવાર મળે છે, જેનાથી શિશુ મૃત્યુ દરમાં ઘટાડો થયો છે.

SAANS અને સ્ટોપ ડાયેરિયા અભિયાન

SAANS (Social Awareness and Action to Neutralize Pneumonia Successfully) અને સ્ટોપ ડાયેરિયા જેવા અભિયાનોએ બાળકોમાં ન્યુમોનિયા અને ઝાડા જેવા રોગો સામે લડવામાં મદદ કરી છે. આ અભિયાનો દ્વારા જાગૃતિ ફેલાવવામાં આવે છે અને સમયસર સારવાર પૂરી પાડવામાં આવે છે.

SH-RBSK: બાળ સ્વાસ્થ્યની મજબૂત યોજના

શાળા આરોગ્ય - રાષ્ટ્રીય બાળ સ્વાસ્થ્ય કાર્યક્રમ (SH-RBSK) હેઠળ ગુજરાતમાં દર વર્ષે 1.61 કરોડથી વધુ બાળકોની તપાસ થાય છે. 992 મોબાઇલ હેલ્થ ટીમો અને 28 જિલ્લા પ્રારંભિક હસ્તક્ષેપ કેન્દ્રો દ્વારા બાળકોના સ્વાસ્થ્યની દેખરેખ રાખવામાં આવે છે.

"બ્રેકિંગ ધ સાયલન્સ" અભિયાન

"બ્રેકિંગ ધ સાયલન્સ" ઝુંબેશ હેઠળ ગુજરાત સરકારે શ્રવણશક્તિ ગુમાવનારા 3,260 બાળકોને કૉક્લિયર ઇમ્પ્લાન્ટ સર્જરી દ્વારા શ્રવણશક્તિ પાછી આપી છે. આ અભિયાન માટે ₹228 કરોડનું રોકાણ કરવામાં આવ્યું છે.

બાળકો માટે નિ:શુલ્ક સારવાર

SH-RBSK હેઠળ 20,981 બાળકોને કિડની સંબંધિત, 11,215 બાળકોને કેન્સર અને 1,67,379 બાળકોને હૃદય સંબંધિત રોગો માટે નિ:શુલ્ક સારવાર આપવામાં આવી છે. આનાથી ઘણા પરિવારોનો આર્થિક બોજ ઘટ્યો છે.

ડિજિટલ હેલ્થ કાર્ડની શરૂઆત

ગુજરાત દેશનું પ્રથમ રાજ્ય છે જેણે શાળાના વિદ્યાર્થીઓ માટે ડિજિટલ હેલ્થ કાર્ડ જારી કર્યા છે. અત્યાર સુધીમાં 1.15 કરોડથી વધુ કાર્ડ જારી થયા છે, જેમાં બાળકોની આરોગ્ય વિગતો સામેલ છે.

ગુજરાતની રાષ્ટ્રીય સ્તરે સિદ્ધિ

2019થી 2023 દરમિયાન ગુજરાતે નવજાત શિશુઓની તપાસ અને જન્મજાત વિકૃતિના સંચાલનમાં રાષ્ટ્રીય સ્તરે પ્રથમ સ્થાન મેળવ્યું છે. આ સિદ્ધિ રાજ્યની આરોગ્ય સેવાઓની ગુણવત્તા દર્શાવે છે.

SKOCH અવૉર્ડથી સન્માન

ફેબ્રુઆરી 2025માં ગુજરાતના આરોગ્ય વિભાગને બાળ સ્વાસ્થ્યમાં શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન માટે બે ગોલ્ડ SKOCH અવૉર્ડ મળ્યા છે. આ પુરસ્કાર રાજ્યની સફળતાને વધુ મજબૂત કરે છે.

ગુજરાતનું ભવિષ્યલક્ષી આરોગ્ય લક્ષ્ય

ગુજરાત સરકાર 2030 સુધીમાં શિશુ મૃત્યુ દરને સિંગલ ડિજિટમાં લાવવાનું લક્ષ્ય રાખે છે. આ માટે ટકાઉ વિકાસ લક્ષ્યો (SDGs)ને અનુરૂપ કામ ચાલી રહ્યું છે.

વિશ્વ આરોગ્ય દિવસ 2025ની ઉજવણી ગુજરાતમાં "સ્વસ્થ શરૂઆત, આશાસ્પદ ભવિષ્ય"ના સંકલ્પ સાથે એક નવા યુગની શરૂઆત દર્શાવે છે. ગુજરાતે માતૃ અને બાળ સ્વાસ્થ્યમાં હાંસલ કરેલી સિદ્ધિઓ રાજ્યની પ્રતિબદ્ધતા અને નવીનતાનું પ્રતીક છે. આ સફળતા ભવિષ્યમાં પણ ચાલુ રહે તે માટે સરકારની પહેલો અને નાગરિકોનો સહયોગ જરૂરી છે.

Share On Social Media