કેન્દ્રનો મોટો નિર્ણય: ડિઝલ અને ATF પર નિકાસ ડ્યુટીમાં ઘટાડો, પેટ્રોલ યથાવત
વૈશ્વિક બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં આવતા ઉતાર-ચઢાવ વચ્ચે ભારત સરકારે ઇંધણની નિકાસના દરોમાં મોટો ફેરફાર કર્યો છે. નાણા મંત્રાલય દ્વારા ગુરુવારે જારી કરવામાં આવેલી સૂચના મુજબ, 1 મે થી શરૂ થતા આગામી પખવાડિયા માટે ડિઝલ અને એવિએશન ટર્બાઇન ફ્યુઅલ (ATF) પરની નિકાસ ડ્યુટીમાં ઘટાડો કરવામાં આવ્યો છે. જોકે, પેટ્રોલ પરની નિકાસ ડ્યુટી અગાઉની જેમ જ શૂન્ય રાખવામાં આવી છે. સરકારનો આ નિર્ણય સ્થાનિક પુરવઠાને સુનિશ્ચિત કરવા અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે નિકાસમાંથી થતા નફા પર સંતુલન જાળવવા માટે લેવામાં આવ્યો છે.
ડિઝલ અને ATF ના નવા દરો
નાણા મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, ડિઝલની નિકાસ પર હવે પ્રતિ લિટર 23 રૂપિયાની ડ્યુટી લાગશે. આમાં સ્પેશિયલ એડિશનલ એક્સાઇઝ ડ્યુટી (SAED) ના 23 રૂપિયા સામેલ છે, જ્યારે રોડ એન્ડ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સેસ (RIC) શૂન્ય રાખવામાં આવ્યો છે. તેવી જ રીતે, વિમાનમાં વપરાતા બળતણ એટલે કે ATF પર નિકાસ ડ્યુટી ઘટાડીને 33 રૂપિયા પ્રતિ લિટર કરવામાં આવી છે, જે સંપૂર્ણપણે SAED સ્વરૂપે હશે.
ઉલ્લેખનીય છે કે, એપ્રિલ મહિનામાં સરકારે આ દરોમાં વધારો કર્યો હતો. એપ્રિલમાં હાઈ-સ્પીડ ડિઝલ પર લેવી વધારીને 55.5 રૂપિયા પ્રતિ લિટર અને ATF પર 42 રૂપિયા પ્રતિ લિટર કરવામાં આવી હતી. આમ, મે મહિનાની શરૂઆતથી નિકાસકારોને મોટી રાહત મળી છે. નોંધવા જોગ છે કે, સ્થાનિક વપરાશ માટે ક્લિયર કરવામાં આવતા પેટ્રોલ અને ડિઝલ પરના એક્સાઇઝ ડ્યુટી દરોમાં કોઈ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો નથી, જેના કારણે સામાન્ય જનતા માટે ઈંધણના ભાવ સ્થિર રહેશે.
SAED અને તેની અસરો
સ્પેશિયલ એડિશનલ એક્સાઇઝ ડ્યુટી (SAED) એ સરકાર દ્વારા લાદવામાં આવતો એક લવચીક ટેક્સ છે. આ ટેક્સ મુખ્યત્વે ઘરેલું ક્રૂડ ઓઈલ અને પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોની નિકાસ પર લાદવામાં આવે છે. જ્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં તેલના ભાવ વધે છે અને કંપનીઓ વધુ નફો મેળવતી હોય છે, ત્યારે સરકાર આ પ્રકારની વિન્ડફોલ ટેક્સ જેવી ડ્યુટી લાદતી હોય છે. આ વ્યૂહરચનાનો હેતુ એ છે કે તેલ કંપનીઓ માત્ર નિકાસ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત ન કરે અને દેશની અંદર ઇંધણની અછત ઊભી ન થાય.
ઉદ્યોગના ધોરણોમાં મહત્વનો સુધારો
નિકાસ ડ્યુટીમાં ફેરફારની સાથે જ પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલયે ઇંધણની વ્યાખ્યાઓમાં સુધારો કરવા માટે 22 એપ્રિલે એક જાહેરનામું બહાર પાડ્યું હતું. આ સુધારાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય વિકસતા ઉદ્યોગના ધોરણો સાથે નિયમનકારી જોગવાઈઓને સંરેખિત કરવાનો છે. એવિએશન ટર્બાઇન ફ્યુઅલ (રેગ્યુલેશન ઓફ માર્કેટિંગ) ઓર્ડર, 2001માં સુધારો કરવામાં આવ્યો છે, જે અંતર્ગત ATFની વ્યાખ્યાને વિસ્તૃત કરવામાં આવી છે.
નવા નિયમો મુજબ, એવિએશન ટર્બાઇન ફ્યુઅલ (ATF) ને હવે હાઇડ્રોકાર્બન્સના જટિલ મિશ્રણ તરીકે ઓળખવામાં આવશે જે IS 1571 સ્પષ્ટીકરણોને અનુરૂપ છે. સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે, હવે ATF માં સિન્થેટિક હાઇડ્રોકાર્બન્સનું મિશ્રણ કરવાની પણ મંજૂરી આપવામાં આવી છે, જે IS 17081 ના માપદંડો મુજબ હોવું જોઈએ. આ પગલું વૈકલ્પિક અને મિશ્રિત વિમાન બળતણના વધતા ઉપયોગ વચ્ચે સ્પષ્ટતા લાવવા માટે લેવામાં આવ્યું છે.
પર્યાવરણ અને ભવિષ્યની તૈયારી
કેન્દ્ર સરકારનો આ નિર્ણય માત્ર ટેક્સ વ્યવસ્થા પૂરતો મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે ઇંધણ ક્ષેત્રે આવનારા પરિવર્તનોની પૂર્વ તૈયારી પણ છે. સિન્થેટિક ઇંધણના મિશ્રણને મંજૂરી આપવાથી ભવિષ્યમાં પર્યાવરણને અનુકૂળ ઉડ્ડયન બળતણ (Sustainable Aviation Fuel - SAF) ના ઉપયોગને વેગ મળી શકે છે. આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે એરલાઇન્સ કંપનીઓ પર કાર્બન ઉત્સર્જન ઘટાડવાનું દબાણ વધી રહ્યું છે, ત્યારે ભારતે તેના નિયમોમાં કરેલો આ ફેરફાર વૈશ્વિક સ્પર્ધામાં ટકી રહેવા માટે મહત્વનો સાબિત થશે.
બજાર પર સંભવિત અસર
નિકાસ ડ્યુટીમાં ઘટાડો થવાથી રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ અને નાયરા એનર્જી જેવી ખાનગી રિફાઇનરી કંપનીઓને ફાયદો થવાની અપેક્ષા છે, જેઓ મોટા પાયે ઇંધણની નિકાસ કરે છે. એપ્રિલમાં વધેલી ડ્યુટીને કારણે નિકાસના માર્જિન પર દબાણ હતું, જે હવે હળવું થશે. જોકે, સરકાર દર પખવાડિયે આ દરોની સમીક્ષા કરતી હોવાથી, આગામી 15 દિવસમાં આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રૂડના ભાવ કેવા રહે છે તેના પર સૌની નજર રહેશે.
આ સંદર્ભે, નિષ્ણાતો માને છે કે સરકારનું વલણ અત્યારે સંતુલિત છે. એક તરફ તે નિકાસકારોને રાહત આપી રહી છે, તો બીજી તરફ સ્થાનિક એક્સાઇઝ ડ્યુટી સ્થિર રાખીને મોંઘવારીને નિયંત્રિત કરવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. હવે પછીના પખવાડિયે ગ્લોબલ એનર્જી લેન્ડસ્કેપમાં કેવા ફેરફારો આવે છે, તે જોવું રસપ્રદ રહેશે.
