યુએસ સુપ્રીમ કોર્ટે એક રાસ્તાફેરિયન કેદીના ડ્રેડલોક્સ કાપવા બદલ જેલ અધિકારીઓ સામે કેસ કરવાની અરજી ફગાવી દેતા ખળભળાટ મચી ગયો છે. કેદીએ દાવો કર્યો હતો કે આ કૃત્ય તેની ધાર્મિક સ્વતંત્રતાનું ઉલ્લંઘન છે, પરંતુ કોર્ટે 6-3ના બહુમતીથી આ અરજીને નકારી કાઢી છે. આ નિર્ણય ધાર્મિક સ્વતંત્રતાના કાયદાના અર્થઘટન પર ગંભીર સવાલો ઉભા કરે છે.
આ મામલો ડેમન લેન્ડોર નામના કેદીનો છે, જેના ડ્રેડલોક્સને 2020માં જેલ અધિકારીઓએ બળજબરીથી કાપી નાખ્યા હતા. લેન્ડોરનું કહેવું છે કે તેના ડ્રેડલોક્સ તેની રાસ્તાફેરિયન આસ્થાનો અભિન્ન અંગ છે અને તેને કાપવા એ તેની ઓળખનું અપમાન કરવા જેવું છે. સુપ્રીમ કોર્ટે જણાવ્યું કે ફેડરલ ધાર્મિક સ્વતંત્રતા કાયદો, Religious Land Use and Institutionalized Persons Act (RLUIPA), વ્યક્તિગત અધિકારીઓને લાગુ પડતો નથી, જેના કારણે લેન્ડોરને નાણાકીય નુકસાનીનો દાવો કરવાનો અધિકાર નથી.
આ નિર્ણયે ધાર્મિક લઘુમતીઓના અધિકારો અને કાયદાના અમલીકરણ વચ્ચેના તણાવને ફરીથી સપાટી પર લાવ્યો છે. જ્યારે રૂઢિચુસ્ત ન્યાયાધીશોએ ચુકાદાની તરફેણ કરી, ત્યારે ત્રણ ઉદારવાદી ન્યાયાધીશોએ તેનો વિરોધ કર્યો, જે આ મામલાની સંવેદનશીલતા દર્શાવે છે. આ ચુકાદો ભવિષ્યમાં આવા જ કેસો માટે એક મહત્વપૂર્ણ ઉદાહરણ બની શકે છે અને જેલ પ્રશાસનની ધાર્મિક નીતિઓ પર તેની વ્યાપક અસર પડી શકે છે.
યુએસ સુપ્રીમ કોર્ટે એક રાસ્તાફેરિયન કેદીની અરજીને ફગાવી દીધી છે, જેમાં તેણે જેલ અધિકારીઓ સામે ધાર્મિક ભાવનાઓનું અપમાન કરવા બદલ કેસ કરવાની માંગ કરી હતી. કેદીના ડ્રેડલોક્સને બળજબરીથી કાપી નાખવામાં આવ્યા હતા, જેને તે પોતાની આસ્થાનો ભાગ માને છે. કોર્ટે નિર્ણય આપ્યો કે ધાર્મિક સ્વતંત્રતા કાયદો વ્યક્તિગત અધિકારીઓને લાગુ પડતો નથી, જેના કારણે કેદીને વળતરનો દાવો કરવાનો અધિકાર નથી.
- 2000: કોંગ્રેસે Religious Land Use and Institutionalized Persons Act (RLUIPA) પસાર કર્યો.
- 2020: ડેમન લેન્ડોરના ડ્રગ-સંબંધિત કેસમાં જેલવાસ દરમિયાન તેના ડ્રેડલોક્સ બળજબરીથી કાપવામાં આવ્યા.
- મંગળવાર (ચુકાદાનો દિવસ): જસ્ટિસ નીલ ગોર્સચે RLUIPA કાયદા હેઠળ વ્યક્તિગત અધિકારીઓ સામે કાનૂની પડકારની મર્યાદાઓ સ્પષ્ટ કરી.
- તાજેતરનો ચુકાદો: યુએસ સુપ્રીમ કોર્ટે 6-3ના બહુમતીથી લેન્ડોરની અરજી ફગાવી.
આ ચુકાદો ખરેખર ધાર્મિક સ્વતંત્રતાના અધિકારો અને રાજ્યના અધિકારીઓની જવાબદારીઓની સીમાઓને ફરીથી વ્યાખ્યાયિત કરે છે. ડેમન લેન્ડોર માટે, તેના ડ્રેડલોક્સ માત્ર વાળ નથી; તે તેની રાસ્તાફેરિયન આસ્થાનું જીવંત પ્રતીક છે. રાસ્તાફેરિયન માટે, ડ્રેડલોક્સ એ પવિત્રતા, આધ્યાત્મિક વૃદ્ધિ અને ઈશ્વર પ્રત્યેની ભક્તિનું પ્રતિક છે. તેને કાપવું એ તેમની ઓળખ અને શ્રદ્ધા પર સીધો હુમલો માનવામાં આવે છે.
સુપ્રીમ કોર્ટનો મુખ્ય દલીલ એ હતી કે RLUIPA કાયદો, જે ફેડરલ ભંડોળ મેળવતી સ્થાનિક જેલોને લાગુ પડે છે, તે વ્યક્તિગત અધિકારીઓ સામે સીધી રીતે જવાબદારી લાદતો નથી. જસ્ટિસ નીલ ગોર્સચે તેમના અભિપ્રાયમાં લખ્યું કે 'Spending Clause' હેઠળ, કોંગ્રેસ પાસે વ્યક્તિગત અધિકારીઓ પર સીધી જવાબદારી લાદવાની નિયમનકારી સત્તા નથી અને તેના બદલે 'સંમતિ' પર આધાર રાખવો પડે છે. આનો અર્થ એ થયો કે, જો અધિકારીઓએ વ્યક્તિગત રીતે આવા દાવાઓ માટે સંમતિ ન આપી હોય, તો તેમને જવાબદાર ઠેરવી શકાય નહીં.
આ નિર્ણય એક ગંભીર પ્રશ્ન ઉભો કરે છે: જો રાજ્યના અધિકારીઓ વ્યક્તિગત રીતે જવાબદાર ન હોય, તો જેલ જેવા બંધ વાતાવરણમાં ધાર્મિક સ્વતંત્રતાના ઉલ્લંઘન માટે કોણ જવાબદાર રહેશે? આ ચુકાદો જેલ પ્રશાસનને ધાર્મિક ભેદભાવના કેસોમાં વધુ છૂટછાટ આપી શકે છે, જે ધાર્મિક લઘુમતીઓ માટે ચિંતાનો વિષય છે. ત્રણ ઉદારવાદી ન્યાયાધીશોએ અસંમતિ દર્શાવતા આ મુદ્દાની ગંભીરતા વધુ સ્પષ્ટ થાય છે.
આ ચુકાદાને કારણે ધાર્મિક સ્વતંત્રતાના હિમાયતીઓ અને નાગરિક અધિકાર સંગઠનોમાં ભારે રોષ જોવા મળી રહ્યો છે. ઘણા લોકો માને છે કે આ નિર્ણય ધાર્મિક લઘુમતીઓના અધિકારોને નબળા પાડે છે અને અધિકારીઓને તેમની કાર્યવાહી માટે જવાબદારીમાંથી મુક્તિ આપે છે. સોશિયલ મીડિયા પર પણ આ મામલે ઉગ્ર ચર્ચાઓ ચાલી રહી છે, જેમાં ઘણા લોકો લેન્ડોરના પક્ષમાં છે અને સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્ણયને અન્યાયી ગણાવી રહ્યા છે. ભવિષ્યમાં, આ ચુકાદો અન્ય ધાર્મિક સ્વતંત્રતાના કેસો પર કેવી અસર કરશે તે જોવું રસપ્રદ રહેશે, ખાસ કરીને જેલ અને અન્ય સરકારી સંસ્થાઓમાં.
આ ચુકાદો કાયદાના અર્થઘટન અને માનવ અધિકારો વચ્ચેના નાજુક સંતુલન પર ઊંડી અસર કરે છે. ધાર્મિક સ્વતંત્રતા એ મૂળભૂત અધિકાર છે, અને તેની સુરક્ષા માટે કાયદાકીય માળખું વધુ મજબૂત બનાવવું અનિવાર્ય છે.
