સંખેડા: રાત્રિના અંધકારમાં કોઈ ચોર તમારા ઘરની દીવાલ ચઢે, તમારા કીમતી સામાનને હાથ લગાડે, અને તમે સૂતા રહો. આ દ્રશ્ય દરેક ગ્રામીણ પરિવારના મનમાં એક ડર સર્જે છે. પણ સંખેડા પોલીસ સ્ટેશને આ ડરને અટકાવવા માટે એક નવો રસ્તો શોધ્યો છે — ગ્રામજનોને પોતાના સાથી બનાવવા. બહાદરપુર અને માંજરો ગામમાં યોજાયેલી એક બેઠકમાં, પોલીસ અને ગ્રામીણો વચ્ચેનો અંતર ઘટાડવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો. અને તે પણ એક એવી પહેલ હેઠળ જેનું નામ જ કહે છે, 'ત્રણ વાત અમારી, ત્રણ વાત તમારી.'
આ પહેલ ઉચ્ચ અધિકારીઓની સૂચના અનુસાર શરૂ કરવામાં આવી છે. અને તેનો હેતુ એક જ છે. પોલીસ અને જનતા વચ્ચેનો વિશ્વાસ જળવાઈ રહે, અને ચોરીના બનાવો ઘટી જાય.
આખી કહાનીની શરૂઆત થાય છે બહાદરપુર અને માંજરો ગામમાં વધતા ચોરીના બનાવોથી. ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં ચોરી એક સામાન્ય સમસ્યા નથી. તે એક એવો ડર છે જે રાત્રે ઘરની બારી બંધ કરવા પર પણ મનને ચેન આપતો નથી. ખેડૂતોના ઘરમાં રહેલા સોનાના દાગીના, નગદ રકમ, અને કીમતી સામાન,આ બધું ચોરો માટે સરળ લક્ષ્ય બની જાય છે. અને જ્યારે પોલીસ પેટ્રોલિંગ મર્યાદિત હોય, ત્યારે ગુનેગારોને મોકો મળી જાય છે.
આ સમસ્યાના નિરાકરણ માટે સંખેડા પોલીસે 'ત્રણ વાત અમારી, ત્રણ વાત તમારી' પહેલ અપનાવી. આ પહેલનો અર્થ સીધો છે. પોલીસ ત્રણ વાત કહેશે, ગ્રામજનો ત્રણ વાત કહેશે, અને બંને મળીને સમસ્યાનું સમાધાન શોધશે. આ બેઠકમાં પોલીસ સ્ટાફે ગ્રામજનોને સ્પષ્ટ સૂચના આપી-કીમતી સામાન ઘરની બહાર ન રાખો, અને જો ઘરની બહાર જાવ તો સંખેડા પોલીસને જાણ કરો.
આ સૂચનાઓ પાછળનો તર્ક સરળ હતો-જ્યારે પોલીસને ખબર હોય કે કોઈ ઘર ખાલી છે, ત્યારે તે વિસ્તારમાં રાત્રિ દરમિયાન પેટ્રોલિંગ વધારી શકે છે. અને જ્યારે પેટ્રોલિંગ વધે, ત્યારે ચોરો મોકો શોધવામાં નિષ્ફળ જાય છે. આ એક સામાન્ય સૂચના નથી, તે એક રણનીતિ છે-જેમાં ગ્રામજનો પોલીસની આંખો અને કાન બને છે.
બેઠકમાં ગ્રામજનોની ભાગીદારી સારી રહી. ખેડૂતો, મહિલાઓ, અને ગામના વડીલોએ પોતાના અનુભવ શેર કર્યા. એક વડીલે કહ્યું, "અમે રાત્રે ઘરમાં સૂતા હોઈએ, ત્યારે કૂતરાઓ ભસે તો પણ ડર લાગે છે. પણ હવે જ્યારે પોલીસ ગામમાં પેટ્રોલિંગ કરે છે, તો થોડો આરામ મળે છે." બીજા ગ્રામીણે કહ્યું, "અમે અમારા પડોશીઓને જાણ કરીએ છીએ જ્યારે અમે બહાર જઈએ. પણ હવે પોલીસને પણ જાણ કરવાનું શરૂ કરીશું."
પોલીસ સ્ટાફે ગ્રામજનોને એ પણ સમજાવ્યું કે ચોરીના બનાવો અટકાવવા માટે ફક્ત પોલીસ પેટ્રોલિંગ જ ફાયદાકારક નથી. ગ્રામજનોની સાવધાની પણ એટલી જ જરૂરી છે. ઘરની બારીઓ અને દરવાજા મજબૂત રાખવા, રાત્રે બહારના દરવાજા લોક કરવા, અને અજાણ્યા લોકો પર નજર રાખવા-આ બધી સાવધાનીઓ ગ્રામજનોને અપનાવવા જણાવવામાં આવી.
એક પોલીસ અધિકારીએ જણાવ્યું, "અમારું લક્ષ્ય એ નથી કે ગ્રામજનો પોલીસ પર નિર્ભર રહે. અમારું લક્ષ્ય એ છે કે ગ્રામજનો અને પોલીસ મળીને એક સુરક્ષા જાળ બનાવે."
આ પહેલનો પ્રભાવ તાત્કાલિક દેખાયો નથી, પણ લાંબા ગાળે ફાયદાકારક થશે.
હવે સવાલ એ છે કે આ પહેલ આગળ કેવી રીતે વધશે? સંખેડા પોલીસની યોજના છે કે 'ત્રણ વાત અમારી, ત્રણ વાત તમારી' બેઠકો નિયમિત રીતે યોજવામાં આવે. બહાદરપુર અને માંજરો ગામ પછી, આસપાસના અન્ય ગામોમાં પણ આવી બેઠકો યોજવાની યોજના છે. પોલીસનું કહેવું છે કે જ્યાં સુધી ગ્રામજનો પોલીસ સાથે સહકાર ન આપે, ત્યાં સુધી ચોરીના બનાવો પૂરેપૂરા અટકાવવા મુશ્કેલ છે.
ગ્રામજનો પણ આ પહેલથી ઉત્સાહિત છે. "અમને લાગે છે કે પોલીસ અમને સાંભળે છે," એમ એક મહિલાએ કહ્યું. "અમે અમારી સમસ્યાઓ જણાવીએ છીએ અને તેઓ ઉકેલ લાવે છે. આ એક સારો સંબંધ છે." સ્થાનિક સરપંચે પણ પોલીસની પહેલની પ્રશંસા કરી અને કહ્યું કે ગામના યુવાનોને પોલીસમાં ભરતી થવા માટે પ્રેરિત કરવામાં આવશે, જેથી ગામ અને પોલીસ વચ્ચેનો સંબંધ વધુ મજબૂત બને.
આ પહેલનું સફળતા માપક એક જ હશે-આવતા મહિનામાં ચોરીના બનાવો ઘટે છે કે નહીં.
બહાદરપુર અને માંજરોની બેઠક એક નવી શરૂઆત છે-જ્યાં પોલીસ અને ગ્રામજનો વચ્ચેનો ભેદ ઓછો થઈ રહ્યો છે. 'ત્રણ વાત અમારી, ત્રણ વાત તમારી' ફક્ત એક નારો નથી, તે એક ભાવના છે કે સુરક્ષા ફક્ત પોલીસની જવાબદારી નથી, તે આખા સમાજની જવાબદારી છે. જ્યારે ગ્રામજનો પોતાના ઘરની બહાર જતા પોલીસને જાણ કરશે, ત્યારે તેઓ ફક્ત પોતાનું જ ઘર નથી બચાવતા-તેઓ આખા ગામની સુરક્ષામાં ભાગીદાર બને છે. સંખેડા પોલીસની આ પહેલ જો અન્ય પોલીસ સ્ટેશનો સુધી પહોંચે, તો ગુજરાતના ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં ચોરી જેવા ગુનાઓમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થઈ શકે છે.
