તાજેતરના અહેવાલો અનુસાર, મધ્ય પૂર્વમાં ભડકેલી આગ વધુ તીવ્ર બની રહી છે. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાન સાથે 'ખૂબ જ જલ્દી' શાંતિ કરાર પર હસ્તાક્ષર થવાનો દાવો કર્યો હતો, પરંતુ આ દાવાને ઇઝરાયેલે તરત જ રદિયો આપ્યો છે. આ દાવા-પ્રતિદાવા વચ્ચે એક વધુ ચિંતાજનક સમાચાર સામે આવ્યા છે કે ઈરાને હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાંથી એક ટેન્કરને પસાર થતું અટકાવ્યું છે, જે આંતરરાષ્ટ્રીય જળમાર્ગ સુરક્ષા માટે ગંભીર ખતરો ઉભો કરે છે. અમદાવાદ એક્સપ્રેસના સૂત્રો અનુસાર, આ ઘટનાક્રમો મધ્ય પૂર્વને વધુ ઊંડા સંકટ તરફ ધકેલી રહ્યા છે.
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ગઈકાલે જ જાહેરાત કરી હતી કે તેમણે ઈરાન પરના હવાઈ હુમલાઓ અને બોમ્બિંગનો ત્રીજો દિવસ રદ કર્યો છે. તેમણે દાવો કર્યો હતો કે ઈરાની નેતૃત્વ સાથે 'સર્વોચ્ચ સ્તરે' વાટાઘાટો સફળ રહી છે અને એક કરાર પર સહમતિ સધાઈ છે, જેના પર 'ખૂબ જ જલ્દી, કદાચ આ સપ્તાહના અંત સુધીમાં યુરોપમાં' હસ્તાક્ષર કરવામાં આવશે. ટ્રમ્પના મતે, આ કરારમાં અમેરિકા, ઇઝરાયેલ, સાઉદી અરેબિયા, યુએઈ, કતાર, તુર્કી, પાકિસ્તાન, બહેરીન, કુવૈત, જોર્ડન, ઇજિપ્ત અને અન્ય દેશો સામેલ છે. જોકે, ઇઝરાયેલના વડાપ્રધાન કાર્યાલયે તાત્કાલિક સ્પષ્ટતા કરી કે તેઓ અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ઉભરી રહેલા આ સમજૂતી પત્રના 'પક્ષકાર નથી'.
ઇઝરાયેલના વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહુના કાર્યાલયે સ્વીકાર્યું કે નેતન્યાહુએ ટ્રમ્પ સાથે વાત કરી હતી, પરંતુ તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે કોઈપણ અંતિમ કરારમાં યુરેનિયમના સંવર્ધિત પદાર્થોને દૂર કરવા, સંવર્ધન માળખાકીય સુવિધાઓને નાબૂદ કરવી, મિસાઈલ ઉત્પાદન પર મર્યાદાઓ લાદવી અને પ્રદેશમાં ઈરાનના આતંકવાદી સમર્થનને સમાપ્ત કરવું જેવી શરતો શામેલ હોવી જોઈએ. આ નિવેદન ટ્રમ્પના 'સર્વસંમતિ'ના દાવાઓથી તદ્દન વિપરીત છે અને મધ્ય પૂર્વમાં શાંતિ સ્થાપવાના પ્રયાસોની જટિલતા દર્શાવે છે. આ ઘટનાક્રમ એવા સમયે આવ્યો છે જ્યારે ઈરાન દ્વારા હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાં એક ટેન્કરને રોકવામાં આવ્યું હોવાના અહેવાલોથી વૈશ્વિક તેલ બજારમાં તણાવ વ્યાપી ગયો છે. આ સામુદ્રધુની વિશ્વના તેલ પરિવહન માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.
મધ્ય પૂર્વ સંકટ: મુખ્ય હાઈલાઈટ્સ
- ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાન પરના હવાઈ હુમલાઓ રદ કર્યા અને શાંતિ કરારની જાહેરાત કરી.
- ટ્રમ્પના મતે, આ કરારમાં અનેક મધ્ય પૂર્વના દેશો સામેલ છે અને તેના પર 'ખૂબ જ જલ્દી' હસ્તાક્ષર થશે.
- ઇઝરાયેલે ટ્રમ્પના દાવાને રદિયો આપ્યો અને કહ્યું કે તેઓ આ સમજૂતી પત્રના પક્ષકાર નથી.
- ઇઝરાયેલે કોઈપણ અંતિમ કરાર માટે યુરેનિયમ સંવર્ધન રોકવા અને આતંકવાદી સમર્થન સમાપ્ત કરવાની શરતો મૂકી.
- ઈરાન દ્વારા હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાં એક ટેન્કરને રોકવામાં આવ્યું હોવાના અહેવાલો, વૈશ્વિક તેલ સુરક્ષા માટે ખતરો.
- મધ્ય પૂર્વમાં રાજકીય અને સુરક્ષા તણાવ ચરમસીમા પર.
પૃષ્ઠભૂમિ: ઈરાન-અમેરિકા સંબંધો અને હોર્મુઝ સંકટ
ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચેનો તણાવ છેલ્લા કેટલાક સમયથી ચરમસીમા પર છે. 2015ના પરમાણુ કરારમાંથી અમેરિકાના ખસી ગયા બાદ આ તણાવમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. અમેરિકાએ ઈરાન પર કડક પ્રતિબંધો લાદ્યા છે, જેના જવાબમાં ઈરાને તેના પરમાણુ કાર્યક્રમને ફરીથી સક્રિય કરવાની ધમકી આપી છે. હોર્મુઝની સામુદ્રધુની, જે પર્શિયન ગલ્ફ અને ઓમાનના અખાતને જોડે છે, તે વિશ્વના તેલ પરિવહનનો લગભગ પાંચમો ભાગ સંભાળે છે. આ વ્યૂહાત્મક જળમાર્ગમાં કોઈપણ અવરોધ વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર ગંભીર અસર કરી શકે છે. ઈરાન દ્વારા ભૂતકાળમાં પણ આ જળમાર્ગમાં જહાજોને રોકવાની અને ધમકી આપવાની ઘટનાઓ બની છે, જે વૈશ્વિક સમુદાય માટે હંમેશા ચિંતાનો વિષય રહી છે.
લોકપ્રતિક્રિયા અને ભવિષ્ય
આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે આ ઘટનાક્રમો પર બારીકાઈથી નજર રાખવામાં આવી રહી છે. અનેક દેશોએ મધ્ય પૂર્વમાં શાંતિ અને સ્થિરતા જાળવી રાખવા હાકલ કરી છે. યુરોપિયન યુનિયન અને સંયુક્ત રાષ્ટ્રએ પણ તમામ પક્ષકારોને સંયમ જાળવવા અને વાટાઘાટો દ્વારા ઉકેલ લાવવા અપીલ કરી છે. જોકે, ટ્રમ્પના દાવાઓ અને ઇઝરાયેલના ઇનકાર વચ્ચેની વિસંગતતા દર્શાવે છે કે શાંતિનો માર્ગ અત્યંત કઠિન છે. હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાં ટેન્કરને રોકવાની ઘટના વૈશ્વિક તેલ પુરવઠા માટે સીધો ખતરો છે અને જો આ સ્થિતિ વધુ વણસે તો વૈશ્વિક તેલના ભાવમાં ઉછાળો આવી શકે છે. આગામી દિવસોમાં આ સંકટ કઈ દિશા લે છે તે જોવું રહ્યું.
અમદાવાદ એક્સપ્રેસ સતત આ ઘટનાક્રમો પર નજર રાખી રહ્યું છે અને તમને પળેપળની માહિતી આપતું રહેશે. મધ્ય પૂર્વમાં શાંતિ સ્થાપવા માટે રાજદ્વારી પ્રયાસો ઝડપી બનવા જોઈએ, પરંતુ વર્તમાન પરિસ્થિતિ જોતા તણાવ ઘટવાને બદલે વધવાની શક્યતા વધુ છે.
