સત્યમ બારોટ (અમદાવાદ એક્સપ્રેસ ન્યુઝ રિપોર્ટર): નર્મદા જિલ્લાના રાજપીપળા નજીક આવેલા ભદામ ગામે ગઈકાલ ૭ જુલાઈ ૨૦૨૬ની સાંજે સ્થાનિક ગ્રામજનો અને ખાણ ખનીજ વિભાગના અધિકારીઓ વચ્ચે ઉગ્ર સઘર્ષ થતાં ભારે તંગદિલી વ્યાપી ગઈ હતી. સરકારી તંત્ર અને જનતા સામસામે આવી જતાં એક હાઈવોલ્ટેજ ડ્રામા સર્જાયો હતો, જે છેક મોડી રાત સુધી ચાલ્યો હતો. ગ્રામ પંચાયતના સત્તાવાર ઠરાવ સાથે ગામના જાહેર રસ્તા પરના ખાડા પૂરવાની કામગીરી કરી રહેલા ટ્રેક્ટરને ખાણ ખનીજ વિભાગે અટકાવી દંડ ફટકારતા સમગ્ર વિવાદની ચિંગારી ભડકી હતી. આ આક્રોશ એટલો વધી ગયો હતો કે રોષે ભરાયેલા સેંકડો ગ્રામજનોએ ખનીજ વિભાગની સત્તાવાર ગાડીને ચારેય તરફથી ઘેરી લીધી હતી.
સ્થાનિક કક્ષાએ વહીવટી તંત્રની કડક વલણ અને ગ્રામીણ વાસ્તવિકતા વચ્ચેનો આ વિરોધાભાસ મોડી રાત સુધી ચર્ચાનો વિષય બન્યો હતો. પરિસ્થિતિ વધુ વણસતા અંતે પોલીસ તંત્રને વચગાળાનો રસ્તો કાઢવા માટે મેદાને ઉતરવું પડ્યું હતું.
પંચાયતના ઠરાવ સામે રોયલ્ટીની માંગ અને રૂ. ૪૫,૦૦૦નો દંડ
પ્રાપ્ત વિગતો અનુસાર, ભદામ ગામની સીમમાંથી પસાર થતા અને ચોમાસાના કારણે બિસ્માર બનેલા માર્ગો પર પડેલા મોટા ખાડા પૂરવાનું કામ ગ્રામ પંચાયતના બહુમતીથી પસાર થયેલા સત્તાવાર ઠરાવ સાથે ચાલી રહ્યું હતું. આ દરમિયાન નર્મદા ખાણ ખનીજ વિભાગની વિશેષ પેટ્રોલિંગ ટીમ ત્યાંથી પસાર થઈ રહી હતી. ટીમે માટી અને પથ્થર ભરેલા ટ્રેક્ટરને રોકીને ડ્રાઈવર પાસે આ ખનીજ પરિવહન માટેની સત્તાવાર રોયલ્ટી પાસની માંગણી કરી હતી.
ઘટનાની જાણ થતાં જ ગ્રામ પંચાયતના સરપંચ અને અન્ય ચૂંટાયેલા સદસ્યો તાત્કાલિક સ્થળ પર દોડી આવ્યા હતા. તેમણે ખનીજ વિભાગના અધિકારીઓ સમક્ષ ભારપૂર્વક દલીલ કરી હતી કે, આ કોઈ વ્યાવસાયિક કે ગેરકાયદેસર ખનન નથી. આ કામગીરી ખુદ ગ્રામ પંચાયતની દેખરેખ હેઠળ અને ગામના જ જનહિતના કામ માટે કરવામાં આવી રહી છે. જોકે, ખનીજ વિભાગના રોયલ્ટી ઇન્સ્પેક્ટરે ગ્રામજનો કે સરપંચની કાયદેસરની રજૂઆત પર સહેજ પણ વિચાર કર્યા વિના, કાયદાની રૂએ ડિજિટલ મશીન દ્વારા સ્થળ પર જ રૂ. ૪૫,૦૦૦/- નો મસમોટો ઓનલાઈન દંડ ફટકારી દીધો હતો. આ એકતરફી કાર્યવાહીના કારણે હાજર ગ્રામજનોનો ગુસ્સો સાતમા આસમાને પહોંચી ગયો હતો.
અધિકારીઓએ પોતાને જ ગાડીમાં કર્યા કેદ: ૬ કલાક સુધી હોબાળો
અન્યાયી રીતે ફટકારવામાં આવેલા આ મોટા દંડને તાત્કાલિક રદ કરવાની ઉગ્ર માંગ સાથે ભદામના ગ્રામજનોએ ખાણ ખનીજ વિભાગની સરકારી ગાડીને ઘેરાવ ઘાલ્યો હતો. પરિસ્થિતિ વણસતી જોઈને ગાડીના ચાલક સહિત અંદર બેઠેલા ખનીજ વિભાગના અધિકારીઓએ સુરક્ષાના કારણોસર ગાડીના તમામ દરવાજા અને કાચ અંદરથી બંધ કરીને પોતાની જાતને વાહનમાં જ કેદ કરી લીધી હતી.
ગ્રામજનો અને અગ્રણીઓ દ્વારા વારંવાર અનુરોધ કરવા છતાં અને શાંતિપૂર્વક વાતચીત કરવાની ખાતરી આપવા છતાં, અધિકારીઓ ધરાર ગાડીની બહાર ઉતર્યા નહોતા. આ વિચિત્ર અને હાઈવોલ્ટેજ ઘટનાક્રમ સતત ૫ થી ૬ કલાક સુધી ઘટનાસ્થળે જ ચાલતો રહ્યો હતો. સમય વીતવાની સાથે આસપાસના વિસ્તારોમાંથી પણ લોકોના ટોળેટોળા ઉમટી પડતા ભીડ સતત વધી રહી હતી અને વાતાવરણ ઉત્તેજનાપૂર્ણ બની ગયું હતું.
પોલીસની મધ્યસ્થી અને કાનૂની મડાગાંઠ
સમગ્ર ઘટનાની ગંભીરતાને ધ્યાને લઈને સ્થાનિક પોલીસ કાફલો તાત્કાલિક ભદામ ગામે પહોંચી ગયો હતો. પોલીસે સ્થળ પર પહોંચીને કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવવા માટે મધ્યસ્થીની ભૂમિકા ભજવી હતી. પોલીસે આક્રોશિત ગ્રામજનોને સમજાવીને શાંત પાડ્યા હતા અને કલાકોથી સરકારી ગાડીમાં પુરાયેલા ખાણ ખનીજ વિભાગના અધિકારીઓ તેમજ સ્ટાફને હેમખેમ બહાર કાઢીને રવાના કર્યા હતા.
જોકે, આટલા મોટા હોબાળા અને પોલીસ મધ્યસ્થી બાદ પણ ખનીજ વિભાગ દ્વારા ફટકારવામાં આવેલી દંડની રકમ પરત લેવામાં આવી નથી. વિભાગના ઉચ્ચ સૂત્રો પાસેથી મળતી માહિતી મુજબ, સરકારી નિયમો અને ઓનલાઈન પોર્ટલની સિસ્ટમ અનુસાર, એક વખત ડિજિટલ સહીથી દંડ ફટકારી દેવાયા બાદ તેને સ્થળ પર કે વહીવટી સ્તરે પરત ખેંચવાની કોઈ કાનૂની જોગવાઈ નથી. આ ટેકનિકલ કારણોસર દંડ યથાવત રહેતા ગ્રામજનોમાં સુપ્ત રોષ હજુ પણ બરકરાર છે.
ઉચ્ચ અધિકારીની જમીન પર ગેરકાયદેસર કામગીરીનો આક્ષેપ
આ આખા વિવાદ દરમિયાન હાજર રહેલા ભદામના ગ્રામજનોએ સરકારી તંત્રની બેવડી નીતિ સામે ગંભીર સવાલો ઉઠાવ્યા હતા. લોકોએ રોષપૂર્વક આક્ષેપ કર્યો હતો કે, ભૂતકાળમાં નર્મદા જિલ્લાના જ એક તત્કાલીન ઉચ્ચ વહીવટી અધિકારીએ ભદામ ગામની સીમ નજીક એક કિંમતી જમીન ખરીદી હતી. તે સમયે તે ખાનગી જમીનમાં મોટા પાયે ગેરકાયદેસર માટી પુરાણ અને ગેરકાયદેસર ખનન પ્રવૃત્તિઓ ચાલી રહી હતી.
ગ્રામજનોએ એ દિવસો યાદ કરતા જણાવ્યું કે, અમે પોતે ખાણ ખનીજ વિભાગને ફોન કરીને ત્યાં ગેરકાયદેસર કામ ચાલતું હોવાની ફરિયાદો કરી હતી અને રેડ કરવા માટે બોલાવ્યા હતા. પરંતુ તે સમયે રાજકીય અને વહીવટી દબાણના કારણે ખાણ ખનીજ વિભાગનો એક પણ કર્મચારી ત્યાં ફરકવાની પણ હિંમત નહોતો કરતો. જ્યારે આજે ગામના જાહેર રસ્તાના ખાડા પૂરવા જેવા સરકારી કામમાં તંત્રએ આટલી આક્રમકતા બતાવી છે. હાલના તબક્કે તો ભદામ ગ્રામ પંચાયત અને ખાણ ખનીજ વિભાગ વચ્ચેની આ કાનૂની અને નૈતિક મડાગાંઠ સંપૂર્ણપણે યથાવત જોવા મળી રહી છે.
