હિંદુ ધર્મમાં અનંત ચતુર્દશી પર્વનું વિશેષ ધાર્મિક મહત્વ છે. આ દિવસે ભગવાન વિષ્ણુના અનંત સ્વરૂપની પૂજા કરવાનો વિધાન છે. આથી જ તેને અનંત ચતુર્દશી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ સાથે જ અનંત ચતુર્દશી પર દસ દિવસીય ગણેશોત્સવનું પણ સમાપન થાય છે અને ગણપતિનું વિસર્જન કરવામાં આવે છે. ચાલો જાણીએ કે આ વર્ષે અનંત ચતુર્દશી ક્યારે છે અને પૂજા માટે કયા મુહૂર્ત શુભ રહેશે.
પંચાંગની ગણતરી અનુસાર, અનંત ચતુર્દશી દર વર્ષે ભાદ્રપદ મહિનાના શુક્લ પક્ષની ચતુર્દશીના રોજ ઉજવવામાં આવે છે. 24 સપ્ટેમ્બરે રાત્રે 11 વાગ્યે 18 મિનિટે ચતુર્દશી તિથિ શરૂ થશે, જે 25 સપ્ટેમ્બરે રાત્રે 11 વાગ્યે 6 મિનિટે સમાપ્ત થશે. 25 સપ્ટેમ્બરે સૂર્યોદય સમયે ચતુર્દશી તિથિ રહેશે. આવા સંજોગોમાં, ઉદયતિથિ અનુસાર, શુક્રવાર, 25 સપ્ટેમ્બર 2026 ના રોજ જ અનંત ચતુર્દશીનું વ્રત-પૂજન કરવું શાસ્ત્ર સંમત રહેશે.
અનંત કાચા સૂતરથી તૈયાર કરવામાં આવે છે અને તેમાં 14 ગાંઠો બાંધવામાં આવે છે. પરંતુ સવાલ એ છે કે આખરે તેમાં 14 ગાંઠો જ શા માટે બાંધવામાં આવે છે અને તેનું શું રહસ્ય છે? અનંત સૂત્રની 14 ગાંઠોને 14 લોક સાથે જોડવામાં આવે છે. પુરાણોમાં પણ આ 14 લોકનું વર્ણન મળે છે. આમાં 7 ઊર્ધ્વ લોક અને 7 અધોલોક હોય છે. 7 ઊર્ધ્વ લોકમાં ભૂ-લોક, ભુવર લોક, સ્વર્ગ લોક, મહર લોક, જન લોક, તપ લોક અને સત્ય લોક છે. જ્યારે 7 અધોલોકમાં અતલ, વિતલ, સુતલ, તલાતલ, મહાતલ, રસાતલ અને પાતાળ લોક છે. ધાર્મિક ગ્રંથોમાં એવું વર્ણન મળે છે કે, 7 ઊર્ધ્વ લોક ધરતીની ઉપરના માનવામાં આવ્યા છે અને સાત અધોલોક ધરતીની નીચેના લોક હોય છે. અનંત સૂત્રની 14 ગાંઠો આ જ 14 લોકનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે.
જેનો ન આદિ છે અને ન અંત, તેને 'અનંત' કહેવામાં આવે છે. ધાર્મિક માન્યતાઓમાં ભગવાન વિષ્ણુને અનંત સ્વરૂપો સાથે જોડવામાં આવે છે. આ સાથે જ શેષનાગને પણ અનંત કહેવામાં આવે છે. અનંત ચતુર્દશી પર ભગવાન વિષ્ણુની પૂજા થાય છે અને 14 ગાંઠોવાળો અનંત સૂત્ર બાંધવામાં આવે છે. ધાર્મિક માન્યતા છે કે આ દિવસે વ્રત રાખીને પૂજા-પાઠ કરવાથી જાતકને દુઃખ અને કષ્ટોમાંથી મુક્તિ મળે છે. પૌરાણિક કથાઓમાં એવું વર્ણન મળે છે કે, પાંડવોએ પણ કષ્ટોમાંથી મુક્તિ માટે ભાદ્રપદમાં અનંત ચતુર્દશીનું વ્રત રાખ્યું હતું.
