બાંગ્લાદેશની ટાંગાઈલ સાડીનું પ્રદર્શન: દિલ્હીમાં ગુંજ્યો વણાટકામનો વારસો, યુનેસ્કોની માન્યતા બાદ કળાની વિશ્વભરમાં ચર્ચા
નવી દિલ્હી: દક્ષિણ એશિયાની સૌથી પ્રતિષ્ઠિત અને શુદ્ધ વણાટ પરંપરાઓમાંની એક એવી ટાંગાઈલ સાડીની વિરાસત હવે દિલ્હીના આંગણે જોવા મળી છે. નવી દિલ્હીમાં બાંગ્લાદેશ હાઈ કમિશન દ્વારા બાંગ્લાદેશના સમૃદ્ધ હેન્ડલૂમ વારસાને ઉજવતી એક ભવ્ય એક્સ્પોઝિશનનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. બાંગ્લાદેશની ટાંગાઈલ સાડીનું પ્રદર્શન ની શરૂઆત બાંગ્લાદેશના હાઈ કમિશનર એમ. રિયાઝ હમીદુલ્લાહ, જાણીતા ડિઝાઇનર પદ્મશ્રી સુનીતા કોહલી અને ક્રાફ્ટ રિવાઇવલિસ્ટ પદ્મશ્રી લૈલા તૈયબજીની ઉપસ્થિતિમાં કરવામાં આવી હતી. આ પ્રદર્શનમાં ટાંગાઈલ અને પાબના - જે બાંગ્લાદેશના ઐતિહાસિક વણાટ કેન્દ્રો છે - ત્યાંની શ્રેષ્ઠ હેન્ડવેવન સાડીઓ રજૂ કરવામાં આવી હતી.
યુનેસ્કોની 'અમૂર્ત સાંસ્કૃતિક વિરાસત'માં સ્થાન
આ પ્રદર્શનનું મહત્વ એટલે પણ વધી ગયું છે કારણ કે ડિસેમ્બર ૨૦૨૫માં યુનેસ્કો દ્વારા બાંગ્લાદેશની "ટાંગાઈલની પરંપરાગત સાડી વણાટ કળા" ને માનવતાની અમૂર્ત સાંસ્કૃતિક વિરાસતની પ્રતિનિધિ યાદીમાં સામેલ કરવામાં આવી છે. બાંગ્લાદેશની ટાંગાઈલ સાડીનું પ્રદર્શન માં મુલાકાતીઓને માત્ર સાડીઓ જ નહીં, પરંતુ પેઢી દર પેઢી ચાલી આવતી કારીગરોની વાર્તાઓ પણ સાંભળવા મળી હતી. આ પ્રસંગે બાંગ્લાદેશના રાષ્ટ્રીય એવોર્ડ વિજેતા વણકરોએ સ્થળ પર જ જટિલ વણાટ પ્રક્રિયાનું જીવંત નિદર્શન કર્યું હતું, જે મુલાકાતીઓ માટે આકર્ષણનું કેન્દ્ર બન્યું હતું.
પ્રદર્શનમાં ટાંગાઈલના પ્રખ્યાત બસાક પરિવારની ૬૫ થી ૮૦ વર્ષ જૂની દુર્લભ હેરિટેજ સાડીઓ પણ પ્રદર્શિત કરવામાં આવી હતી. માસ્ટર વણકર ખોકન બસાકે જણાવ્યું હતું કે, "ટાંગાઈલની વિશેષતા તેના પર્યાવરણ અને સતત નવીનતામાં રહેલી છે. અમે દરરોજ નવી ડિઝાઇન અને નવા રંગો સાથે પરંપરાને જીવંત રાખીએ છીએ." બાંગ્લાદેશની ટાંગાઈલ સાડીનું પ્રદર્શન માં ક્યુરેટર ચંદ્રશેખર સાહાએ ઉમેર્યું કે ભારતમાં આ સાડીઓનો ક્રેઝ અવિશ્વસનીય છે અને કારીગરો હવે આધુનિક સંદર્ભમાં પરંપરાગત મોટિફ્સ રજૂ કરી રહ્યા છે.
કારીગરી અને સમાનતાનો સંદેશ
બાંગ્લાદેશના હાઈ કમિશનર એમ. રિયાઝ હમીદુલ્લાહએ જણાવ્યું હતું કે આ સંગ્રહ બાંગ્લાદેશના શ્રેષ્ઠ પારંપરિક વણાટકામનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. બાંગ્લાદેશની ટાંગાઈલ સાડીનું પ્રદર્શન અંગે તેમણે વધુમાં કહ્યું કે, "અમે બ્રહ્મપુત્રા નદીના બે કિનારાના વિસ્તારોમાંથી આ કળા દિલ્હી લાવ્યા છીએ. આ પ્રદર્શનનો હેતુ લોકોને કારીગરી અને આપણી સમાનતાઓ વિશે જણાવવાનો છે. અત્યારે સમગ્ર વિશ્વમાં હસ્તકલા સંઘર્ષ કરી રહી છે, ત્યારે તેને પ્રોત્સાહન આપવું અનિવાર્ય છે."
સરકારી સહાય અને ડિઝાઇનરો સાથેના સહયોગને કારણે આ ક્ષેત્રને ટકી રહેવામાં મદદ મળી રહી છે. પ્રદર્શનમાં જોવા મળેલી સાડીઓની નરમ રચના અને જટિલ ભાત બાંગ્લાદેશની ભૌગોલિક અને કૌશલ્યપૂર્ણ ઓળખ સમાન છે.
પ્રદર્શનની મુખ્ય હાઈલાઈટ્સ:
ટાંગાઈલ વણાટકામને યુનેસ્કોની વૈશ્વિક માન્યતા મળ્યા બાદ પ્રથમ મોટું પ્રદર્શન.
૮૦ વર્ષ જૂની દુર્લભ હેરિટેજ સાડીઓનું પ્રદર્શન.
રાષ્ટ્રીય એવોર્ડ વિજેતા વણકરો દ્વારા જીવંત વણાટ નિદર્શન (Live Demonstration).
ભારત અને બાંગ્લાદેશ વચ્ચેના વસ્ત્ર ઉદ્યોગના ગાઢ સંબંધોની રજૂઆત.
કારીગરીની વિશેષતાઓ:
બ્રહ્મપુત્રા (યમુના) નદીના કિનારે વિકસેલી વિશિષ્ટ વણાટ શૈલી.
પરંપરાગત મોટિફ્સનું સમકાલીન રંગો સાથે મિશ્રણ.
બસાક પરિવાર જેવી પ્રતિષ્ઠિત વંશાવળીના કારીગરોનું યોગદાન.
અમદાવાદ એક્સપ્રેસના અહેવાલ મુજબ, બાંગ્લાદેશની ટાંગાઈલ સાડીનું પ્રદર્શન માત્ર એક પ્રદર્શન નથી પરંતુ બે દેશો વચ્ચેની કળા અને સંસ્કૃતિને જોડતો સેતુ છે. આ પ્રદર્શનથી હસ્તકલાના ચાહકોમાં ટાંગાઈલ વણાટકામ પ્રત્યે નવી ઉત્સુકતા જોવા મળી રહી છે.
