ભારત ચીનથી આયાત પર શા માટે વધુ નિર્ભર બન્યું છે તે જાણવા માટે, આપણે વેપાર સંતુલનની ઊંડી તપાસ કરવી પડશે. તાજેતરના આંકડા દર્શાવે છે કે ભારત અને ચીન વચ્ચેનો વેપાર સંબંધ વિશ્વમાં સૌથી વધુ અસમપ્રમાણ પૈકીનો એક છે, જ્યાં ભારત ચીની ચીજવસ્તુઓ પર નોંધપાત્ર રીતે નિર્ભર છે.
ભારતે છ વર્ષ પહેલા રમકડાંની આયાત પરની નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે પગલાં લીધા હતા. ભારતે નબળી ગુણવત્તાવાળા રમકડાંને બજારમાંથી દૂર કરવા અને સ્થાનિક ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપવા માટે આયાતી રમકડાં પરની ટેરિફ 20% થી વધારીને 60% અને પછી 70% કરી. આ પગલાંના કારણે, 2020 માં લગભગ $300 મિલિયનથી આ વર્ષે રમકડાંની આયાત ઘટીને $100 મિલિયન થઈ, જ્યારે નિકાસ $129 મિલિયનથી વધીને $200 મિલિયન થઈ. આ સફળતાએ ચીન પરની નિર્ભરતા ઘટાડી, જેનો સ્થાનિક રમકડાં બજારમાં 70% હિસ્સો હતો.
જોકે, રમકડાં ક્ષેત્રની આ સફળતા ભારત માટે એક દુર્લભ અપવાદ છે. મોટાભાગના અન્ય ક્ષેત્રોમાં, ભારત હજી પણ ચીન સાથેના અસંતુલિત વેપાર સંબંધને સુધારવામાં નિષ્ફળ રહ્યું છે. નિષ્ણાતો માને છે કે આ અસમપ્રમાણતા વૈશ્વિક સ્તરે સૌથી વધુ છે, જે ભારતના અર્થતંત્ર માટે ગંભીર પડકારો ઉભા કરે છે.
આ નિર્ભરતા પાછળના કારણોમાં ચીની ઉત્પાદનોની સ્પર્ધાત્મક કિંમતો, મોટા પાયે ઉત્પાદન ક્ષમતા અને ભારતીય બજારમાં તેમની સરળ ઉપલબ્ધતાનો સમાવેશ થાય છે. આના પરિણામે, ભારતીય ઉદ્યોગોને ચીની ઉત્પાદનો સામે ટકી રહેવામાં મુશ્કેલી પડે છે, જેનાથી વેપાર ખાધ વધે છે અને સ્થાનિક ઉત્પાદનને નુકસાન થાય છે.
