ભારતનો અવકાશ અર્થતંત્રમાં મોટો ઉછાળો અને કૌશલ્ય વિકાસનું મહત્વ
ભારત અત્યારે અવકાશ ક્ષેત્રમાં પોતાની પકડ મજબૂત બનાવી રહ્યું છે. વૈશ્વિક બજારમાં મોટો હિસ્સો મેળવવા માટે સરકાર અને ખાનગી સંસ્થાઓ પ્રયત્નશીલ છે. ઉદ્યોગ જગતના નેતૃત્વમાં કૌશલ્ય નિર્માણ હવે આ મિશનનો મુખ્ય આધાર બની ગયો છે.
ભારતનો અવકાશ અર્થતંત્રમાં મોટો ઉછાળો લાવવા માટે નિષ્ણાતો સતત નવા સૂચનો આપી રહ્યા છે. અત્યારે ભારત આર્થિક રીતે આ ક્ષેત્રમાં ૮.૪ અબજ ડોલરનું મૂલ્ય ધરાવે છે. સરકારનું લક્ષ્ય વર્ષ ૨૦૩૩ સુધીમાં તેને ૪૪ અબજ ડોલર સુધી લઈ જવાનું છે.
સ્થાનિક સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર આ વિકાસ માટે કુશળ માનવબળની ખૂબ જરૂર પડશે. વૈશ્વિક સ્તરે ભારત પોતાનો હિસ્સો ૮ ટકા સુધી વધારવા માંગે છે. આ માટે ખાનગી ક્ષેત્રની ભાગીદારી સતત વધી રહી છે.
ભારતનો અવકાશ અર્થતંત્રમાં મોટો ઉછાળો: સેટેલાઈટ ટેકનોલોજીનું યોગદાન
સેટેલાઈટ કનેક્ટિવિટી હવે ભારતના ડિજિટલ માળખાનો અભિન્ન ભાગ બની ગઈ છે. વર્ષ ૨૦૨૪ માં ભારતીય સેટેલાઈટ સંચાર બજાર ૪.૩ અબજ ડોલરનું હતું. જે આગામી દાયકામાં ૧૪.૮ અબજ ડોલર સુધી પહોંચવાનો અંદાજ છે.
મીડિયા રિપોર્ટ્સ મુજબ આ વૃદ્ધિથી સેટેલાઈટ સિસ્ટમમાં નિષ્ણાતોની માંગ વધશે. સ્પેક્ટ્રમ મેનેજમેન્ટ અને ટેરેસ્ટ્રિયલ નેટવર્કના જાણકારો માટે નવી તકો ઊભી થશે. ઈન્ડિયન સ્પેસ એસોસિએશનના ડાયરેક્ટર જનરલ લેફ્ટનન્ટ જનરલ એ.કે. ભટ્ટ આ બાબતે ભાર મૂકે છે.
તેમણે જણાવ્યું કે સંરચિત ક્ષમતા નિર્માણ હવે ખૂબ જ જટિલ અને અનિવાર્ય બન્યું છે. ખાનગી ભાગીદારી વધવાથી ઉદ્યોગમાં નવા ફેરફારો જોવા મળી રહ્યા છે. આ પરિવર્તનથી ભારત વિશ્વના દેશો સાથે સ્પર્ધા કરી શકશે.
નિષ્ણાતોનો પક્ષ: શૈક્ષણિક અને વ્યાવસાયિક તાલીમ પર ભાર
બીએસએનએલ કંપનીએ આ દિશામાં એક મોટું પગલું ભર્યું છે. તેમણે વૈશ્વિક સંચાર કંપની વાયાસેટ સાથે તાલીમ કાર્યક્રમ શરૂ કરવા ભાગીદારી કરી છે. આ તાલીમ જબલપુરની ભારત રત્ન ભીમરાવ આંબેડકર સંસ્થામાં આપવામાં આવશે.
નિષ્ણાતોના વિશ્લેષણ મુજબ આ પહેલથી વિદ્યાર્થીઓને આધુનિક ટેકનોલોજીનું જ્ઞાન મળશે. વાયાસેટના પ્રમુખ બેન પામર કહે છે કે ભવિષ્ય માટે ટેલેન્ટ પાઈપલાઈન તૈયાર કરવી જરૂરી છે. તેનાથી ભારતના ઉભરતા તકનીકી લક્ષ્યોને વેગ મળશે.
આ કાર્યક્રમમાં એન્જિનિયરિંગ સ્નાતકો અને પ્રારંભિક કારકિર્દી ધરાવતા યુવાનો જોડાઈ શકશે. વર્ચ્યુઅલ અને ક્લાસરૂમ તાલીમ દ્વારા તેમને સેટેલાઈટ ફંડામેન્ટલ્સ શીખવવામાં આવશે. શૈક્ષણિક સુધારા આ ક્ષેત્રને વધુ મજબૂત બનાવશે.
જિયોસ્પેશિયલ સેક્ટરમાં પરિવર્તન અને તેની ભવિષ્યની અસરો
ભારતનું જિયોસ્પેશિયલ ક્ષેત્ર પણ અત્યારે મોટા બદલાવમાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. વર્ષ ૨૦૨૨ ની રાષ્ટ્રીય નીતિએ ડેટાના ઉપયોગને ઘણો સરળ બનાવી દીધો છે. આ આર્થિક ક્ષેત્ર અત્યારે ૫૦,૦૦૦ કરોડ રૂપિયાનું અંદાજવામાં આવે છે.
વર્ષ ૨૦૩૦ સુધીમાં આ આંકડો બમણો થવાની પૂરેપૂરી શક્યતા દેખાઈ રહી છે. આના કારણે જીઆઈએસ નિષ્ણાતો અને અવકાશી વિશ્લેષકોની જરૂરિયાત ઊભી થશે. એસરી ઈન્ડિયા જેવી કંપનીઓ આ માટે મેન્ટરશિપ કાર્યક્રમો ચલાવે છે.
ઉદ્યોગના નેતાઓ માને છે કે યુવા પ્રતિભાઓને પ્લેટફોર્મ પૂરું પાડવું જોઈએ. જ્યારે વિચારો પરિણામમાં બદલાય છે ત્યારે જ વાસ્તવિક પ્રગતિ શક્ય બને છે. સંશોધન અને વિકાસ માટે નવા રોકાણો પણ આકર્ષાઈ રહ્યા છે.
એક નવા યુગની શરૂઆત
ભારત હવે માત્ર ઉપગ્રહો છોડવા પૂરતું મર્યાદિત રહ્યું નથી. સમગ્ર વિશ્વ ભારતની અવકાશ નીતિ અને આર્થિક ગતિવિધિઓ પર નજર રાખી રહ્યું છે. કૌશલ્ય વિકાસ એ આ પ્રગતિનું એન્જિન સાબિત થશે.
સ્થાનિક સંસ્થાઓ અને આંતરરાષ્ટ્રીય કંપનીઓ વચ્ચેના જોડાણથી યુવાનોને મોટો ફાયદો થશે. ભારતનો અવકાશ અર્થતંત્રમાં મોટો ઉછાળો આવવાથી લાખો નવી નોકરીઓ પણ સર્જાશે. આ મિશન આત્મનિર્ભર ભારતની દિશામાં એક મોટું સોપાન છે.
નવીનતા અને સંશોધન માટે અનુકૂળ વાતાવરણ તૈયાર થઈ રહ્યું છે. આગામી વર્ષોમાં ભારત અવકાશ વિજ્ઞાન અને વ્યવસાયમાં વૈશ્વિક લીડર તરીકે ઉભરી આવશે. આ પ્રવાસમાં શિક્ષણ અને ઉદ્યોગની ભાગીદારી સૌથી મહત્વની રહેશે.
