મુંબઈ: મહારાષ્ટ્ર સરકારે પ્રાઇવેટ ક્ષેત્રના કર્મચારીઓ માટે દૈનિક કામના કલાકો 9થી વધારીને 10 કરવા શ્રમ કાયદામાં સુધારાને મંજૂરી આપી છે. મુખ્યમંત્રી દેવેન્દ્ર ફડણવીસની અધ્યક્ષતામાં મળેલી કેબિનેટ બેઠકમાં આ નિર્ણય લેવાયો, જેનો હેતુ રોકાણ આકર્ષવું, રોજગારનું સર્જન અને કામદારોના અધિકારોનું રક્ષણ છે. આ સુધારા ફેક્ટરી ઍક્ટ, 1948 અને મહારાષ્ટ્ર દુકાનો અને સ્થાપના ઍક્ટ, 2017માં થશે, જે 22 સપ્ટેમ્બર, 2025થી નવરાત્રિના પ્રથમ દિવસથી અમલમાં આવશે. આ ફેરફારો મહારાષ્ટ્રને કર્ણાટક, તમિલનાડુ, તેલંગાણા, ઉત્તર પ્રદેશ અને ત્રિપુરા જેવા રાજ્યોની શ્રેણીમાં લાવશે, જ્યાં આવા સુધારા પહેલેથી લાગુ છે.
શું છે નવા ફેરફારો?
આ સુધારા હેઠળ, ફેક્ટરીઓમાં દૈનિક કામના કલાકો 9થી વધારીને 12 કરવામાં આવશે, જ્યારે બ્રેક 5 કલાકના બદલે 6 ના કલાક પછી મળશે. ઓવરટાઇમની મર્યાદા પ્રતિ ક્વાર્ટર 115થી વધારીને 144 કલાક કરાશે, જે માટે કામદારોની લેખિત સંમતિ ફરજિયાત રહેશે. સાપ્તાહિક કામના કલાકો પણ 10.5થી વધારીને 12 કરાયા છે. દુકાનો અને સ્થાપનાઓ (20 કે તેથી વધુ કામદારોવાળી) માટે દૈનિક કામના કલાકો 9થી 10, ઓવરટાઇમ 125થી 144 કલાક અને ઇમરજન્સી ડ્યૂટી 12 કલાક સુધી થશે. 20થી ઓછા કામદારોવાળી સંસ્થાઓએ નોંધણી પ્રમાણપત્ર (ગુમાસ્તા લાઇસન્સ)ની જરૂર નહીં રહે, ફક્ત સૂચના આપવી પડશે.
ઓવરટાઇમ માટે બમણું વેતન, મહિલાઓને લાભ
આ ફેરફારો ઉદ્યોગોને વધુ માંગ અથવા શ્રમિકોની અછતના સમયે સરળતાથી કામ કરવાની મંજૂરી આપશે. કામદારોને ઓવરટાઇમ માટે બમણું વેતન મળશે, જે વેતન રક્ષણ અને અધિકારોની ખાતરી આપે છે. શ્રમ વિભાગના જણાવ્યા મુજબ, આ ફેરફારો ખાસ કરીને મહિલાઓ માટે વધુ આરામદાયક કાર્યકારી વાતાવરણ પૂરું પાડશે. જો કોઈ કર્મચારી અઠવાડિયે 60 કલાકનો ક્વોટા પૂરો કરે, તો તેને બે દિવસની પેઇડ રજા મળશે. આ સુધારાઓથી ગુજરાતની નજીકના રાજ્ય તરીકે મહારાષ્ટ્રમાં વેપારીઓ અને MSMEને ફાયદો થશે, કારણ કે તે નવા રોકાણો અને રોજગારની તકો લાવશે.
અર્થતંત્ર અને રોજગાર પર અસર
સરકારનું માનવું છે કે આ સુધારા વ્યવસાયમાં સુગમતા લાવશે, નવા રોકાણો આકર્ષશે અને રોજગારમાં વધારો કરશે. ઓવરટાઇમની નવી મર્યાદા અને બમણું વેતન કામદારોને વધુ આવકની તક આપશે. જોકે, નિષ્ણાતો ચેતવણી આપે છે કે લાંબા કામના કલાકો થાક અને ઉત્પાદકતામાં ઘટાડો કરી શકે છે, કારણ કે દૈનિક ઉત્પાદકતા 4-5 કલાકે ટોચ પર હોય છે. આને ધ્યાનમાં રાખીને, સરકારે નિયમોના અમલમાં પારદર્શક દેખરેખની જરૂર છે. ગુજરાતના વેપારીઓ આ ફેરફારોને નજીકથી જોઈ રહ્યા છે, કારણ કે તેની અસર પડોશી રાજ્યોમાં વેપાર પર પણ પડી શકે.
રાજકીય અને સામાજિક પ્રતિક્રિયાઓ
આ નિર્ણયને વેપારી સમુદાયે આવકાર્યો છે, પરંતુ કેટલાક શ્રમ સંગઠનોએ કામદારોના આરોગ્ય અને વર્ક-લાઇફ બેલેન્સ પર ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. શ્રમ વિભાગે સ્પષ્ટ કર્યું કે ઓવરટાઇમ ફરજિયાત નથી અને તે માટે કામદારોની સંમતિ જરૂરી છે. આ ફેરફારો મહારાષ્ટ્રને વૈશ્વિક ધોરણો સાથે સંરેખિત કરશે અને ખાસ કરીને મહિલા કામદારો માટે વધુ સુરક્ષિત વાતાવરણ ઊભું કરશે. ગુજરાતમાં પણ આ નિર્ણયની ચર્ચા થઈ રહી છે, કારણ કે તેનો પ્રભાવ ઔદ્યોગિક ક્ષેત્રો પર પડી શકે છે.
(સ્ત્રોત: મહારાષ્ટ્ર સરકારી જાહેરાત, શ્રમ વિભાગ)
