ભારતના સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયના માનનીય ન્યાયમૂર્તિ સૂર્યકાંત (Surya Kant) દ્વારા આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (Artificial Intelligence) અંગે એક મહત્વપૂર્ણ અને ચેતવણીરૂપ નિવેદન આપવામાં આવ્યું છે. હરિયાણાના ભિવાની (Bhiwani) ખાતે ચૌધરી બંસીલાલ યુનિવર્સિટીના પાંચમા પદવીદાન સમારોહમાં તેમણે આધુનિક ટેકનોલોજી અને પરંપરાગત મૂલ્યોના સંગમ વિશે વિસ્તૃત છણાવટ કરી હતી.
ન્યાયમૂર્તિ સૂર્યકાંતના સંબોધનના મુખ્ય અંશો
ન્યાયિક પ્રક્રિયામાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (Artificial Intelligence) નો ઉપયોગ સાવચેતીપૂર્વક કરવો અનિવાર્ય છે.
ગ્રામીણ વિસ્તારના વિદ્યાર્થીઓમાં રહેલી ક્ષમતા અને મહેનત શહેરના વિદ્યાર્થીઓ કરતા ચઢિયાતી હોય છે.
ન્યાયતંત્રમાં વહીવટી કાર્યો માટે ટેકનોલોજીનો સ્વીકાર કરાયો છે પરંતુ અંતિમ નિર્ણય માનવીય જ રહેશે.
દેશની અદાલતોમાં પેન્ડિંગ કેસ (Pending Cases) ની સંખ્યામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો જોવા મળ્યો છે.
AI અને ન્યાયતંત્રનું ભાવિ: વિશ્લેષણ
ટેકનોલોજી વહીવટી અને સંશોધન કાર્યમાં મદદરૂપ છે પણ તે ન્યાયાધીશનું સ્થાન લઈ શકતી નથી.
ખોટા ચુકાદાઓ અને અલ્ગોરિધમમાં પક્ષપાત થવાનું જોખમ હંમેશા રહેલું હોય છે.
ન્યાયિક ક્ષેત્રે ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરવા માટે સુરક્ષાત્મક પગલાંઓ લેવામાં આવ્યા છે.
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, ન્યાયમૂર્તિ સૂર્યકાંતે (Surya Kant) ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ન્યાયિક નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયા માત્ર અને માત્ર માનવીય જવાબદારી છે. આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (Artificial Intelligence) ના હકારાત્મક પાસાઓ ચોક્કસ છે, જેમ કે તે કાયદાકીય સંશોધનને ઝડપી બનાવે છે. જોકે, તેની નકારાત્મક અસરો પણ એટલી જ ગંભીર હોઈ શકે છે. ખાસ કરીને જ્યારે ખોટા પુરાવા કે પક્ષપાતી તર્ક રજૂ થાય ત્યારે ન્યાય જોખમાઈ શકે છે.
તેમણે ગ્રામીણ પૃષ્ઠભૂમિ ધરાવતા સ્નાતકોને સંબોધતા કહ્યું કે ખેતી અને ગ્રામીણ પરિવેશમાંથી આવતા યુવાનોનો સફળતાનો માર્ગ ઘણો કઠિન હોય છે. શહેરી સુવિધાઓના અભાવમાં માત્ર ચારિત્ર્ય અને સખત પરિશ્રમ જ તેમને લક્ષ્ય સુધી પહોંચાડે છે. જેમ કે, હરિયાણાના (Haryana) અંતરિયાળ વિસ્તારોના વિદ્યાર્થીઓએ નમ્રતા અને નિષ્ઠા સાથે આગળ વધવું જોઈએ. પરિણામે, તેમના પરિણામો સમાજ માટે ઉદાહરણરૂપ બનશે.
વધુમાં, ન્યાયમૂર્તિએ ભારતીય ન્યાયતંત્રની વર્તમાન સ્થિતિ અંગે આશાવાદ વ્યક્ત કર્યો હતો. વર્ષોથી સતાવી રહેલી પેન્ડિંગ કેસની (Pending Cases) સમસ્યા હવે વ્યવસ્થિત સુધારાઓ દ્વારા હલ થઈ રહી છે. અદાલતી પ્રક્રિયામાં થતા વિલંબમાં મોટો ઘટાડો નોંધાયો છે. જોકે, ન્યાયતંત્ર હજુ પણ માળખાગત સુવિધાઓ અને કાર્યપદ્ધતિને આધુનિક બનાવવા માટે કટિબદ્ધ છે. સામાન્ય નાગરિકો માટે ન્યાયના ચક્રો ઝડપથી ફરે તે દિશામાં સતત પ્રયત્નો ચાલુ છે.
સમારોહના અંતે તેમણે નવા સ્નાતકોને વ્યાવસાયિક જીવનમાં પ્રામાણિકતા જાળવી રાખવા અનુરોધ કર્યો હતો. ટેકનોલોજીના સાધનો બદલાતા રહેશે, પરંતુ માનવીય અખંડિતતાનું મૂલ્ય હંમેશા અકબંધ રહેશે. આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (Artificial Intelligence) ભલે ગમે તેટલી પ્રગતિ કરે, પરંતુ નૈતિકતા અને વિવેકબુદ્ધિનો પર્યાય ક્યારેય બની શકશે નહીં.
ન્યાયમૂર્તિ સૂર્યકાંતનું આ નિવેદન સ્પષ્ટ કરે છે કે ભારતનું ન્યાયતંત્ર (Judiciary) આધુનિકતાને આવકારે છે, પરંતુ તે ન્યાયની મૂળભૂત માનવીય સંવેદનાઓ સાથે કોઈ બાંધછોડ કરવા તૈયાર નથી. ટેકનોલોજી એક સાધન છે, સાધ્ય નહીં. ગ્રામીણ પ્રતિભાઓને પ્રોત્સાહન અને ટેકનોલોજીનો મર્યાદિત ઉપયોગ એ જ વિકસિત ભારતના ન્યાયતંત્રનો પાયો છે.
