મુંબઈના આઝાદ મેદાનમાં મરાઠા સમુદાયના હજારો લોકો સરકારી નોકરીઓ અને કોલેજોમાં 10% OBC ક્વોટાની માંગ સાથે વિરોધ પ્રદર્શન કરી રહ્યા છે. મરાઠા આગેવાન મનોજ જરાંગે પાટીલે ભૂખ હડતાળ શરૂ કરી, જે 2 સપ્ટેમ્બરે ચોથા દિવસે પ્રવેશશે. તેમણે ત્રીજા દિવસે પાણી પીવાનું પણ બંધ કર્યું, અને માંગ પૂરી ન થાય ત્યાં સુધી પીછેહઠ નહીં કરવાની જાહેરાત કરી. આ આંદોલને દક્ષિણ મુંબઈ, ખાસ કરીને ચ્હત્રપતિ શિવાજી મહારાજ ટર્મિનસ (CSMT) પાસે ટ્રાફિકમાં ભારે અવરોધ ઊભો કર્યો છે. મુંબઈ પોલીસે આગેવાનને એક વધુ દિવસની પરવાનગી આપી છે, પરંતુ મહાયુતિ સરકાર પર દબાણ વધી રહ્યું છે.
મરાઠા ક્વોટાની માંગ અને રાજકીય પડઘા
મરાઠા સમુદાય દાયકાઓથી OBC ક્વોટાની માંગ કરી રહ્યો છે. જરાંગે પાટીલે મરાઠાઓને કુંબી ઉપજાતિ તરીકે OBCમાં સામેલ કરવાની માંગ ઉઠાવી, જેનાથી નોકરીઓ અને શિક્ષણમાં આરક્ષણનો લાભ મળે. તેમણે મહાયુતિ સરકાર પર માંગો ન સ્વીકારવાનો આરોપ લગાવ્યો, અને ચેતવણી આપી કે, “જો સરકાર અમારા વિસ્તારમાં આવશે, તો મરાઠાઓ પણ તેમના વિસ્તારમાં જશે.” મહાયુતિએ મંત્રી રાધાકૃષ્ણ વિખે પાટીલની આગેવાનીમાં 10 સભ્યોની સમિતિ બનાવી, જે હિતધારકો સાથે ચર્ચા કરશે. દરમિયાન, વિપક્ષી મહા વિકાસ આઘાડી (MVA) એ આંદોલનને સમર્થન આપ્યું, જેના પર BJPએ “રાજકારણીકરણ”નો આરોપ લગાવ્યો.
વિપક્ષની ભૂમિકા અને સરકારનો પ્રતિભાવ
NCP (SP)ના સાંસદ સુપ્રિયા સુલેએ મહાયુતિને વિશેષ વિધાનસભા સત્ર બોલાવવા અપીલ કરી, અને ‘સબકા સાથ, સબકા વિકાસ’ના નારાને પૂરો કરવા કહ્યું. શિવસેના (UBT)ના સાંસદ સંજય રાઉતે 50% આરક્ષણ મર્યાદા હટાવવા બંધારણીય સુધારાની હિમાયત કરી, અને કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહને જરાંગે સાથે મુલાકાત કરવા જણાવ્યું. નાયબ મુખ્યમંત્રી અજિત પવારે શરદ પવાર પર કટાક્ષ કરતાં કહ્યું કે આવા સૂચનો કરનારા નેતાઓ લાંબા સમય સુધી સત્તામાં હતા. અજિત પવારે ખાતરી આપી કે સરકાર “યુદ્ધના ધોરણે” આ મુદ્દો ઉકેલવા કામ કરી રહી છે.
આ આંદોલન મહારાષ્ટ્રની રાજનીતિ અને આગામી ચૂંટણીઓ પર ઊંડી અસર કરી શકે છે. લાભમાં મરાઠા સમુદાયની એકતા અને આરક્ષણની શક્યતા છે, જે સામાજિક ન્યાયને પ્રોત્સાહન આપે. નુકસાનમાં ટ્રાફિક અવરોધ, OBC સમુદાયો સાથે સંઘર્ષની શક્યતા, અને રાજકીય અસ્થિરતા શામેલ છે. 2024માં એકનાથ શિંદે સરકારે 10% ક્વોટા બિલ લાવ્યું હતું, પરંતુ 2021માં સુપ્રીમ કોર્ટે 50% મર્યાદાને કારણે મરાઠા આરક્ષણ રદ કર્યું હતું.
જરાંગેનું આંદોલન શાંતિપૂર્ણ રહેવાની અપીલ સાથે ચાલુ છે, પરંતુ તેમની ચેતવણી અને ભૂખ હડતાળ સરકાર પર દબાણ વધારે છે. મહાયુતિ સરકારે વાટાઘાટો દ્વારા ઉકેલ શોધવો પડશે, જે બિહારના SIR 2025 જેવી પ્રક્રિયાઓમાં પણ મરાઠા મતદારોની ભૂમિકાને પ્રભાવિત કરી શકે.
