રાષ્ટ્રીય રસીકરણ દિવસ: ગુજરાતે વર્ષ 2025-26માં 35 લાખથી વધુ બાળકોના રસીકરણ સાથે રચ્યો નવો ઇતિહાસ
રાષ્ટ્રીય રસીકરણ દિવસ (16 માર્ચ, 2026) નિમિત્તે ગુજરાતના આરોગ્ય ક્ષેત્રે એક અત્યંત પ્રોત્સાહક સમાચાર સામે આવ્યા છે. વડાપ્રધાન શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના "સ્વસ્થ ભારત"ના વિઝનને સાકાર કરતા મુખ્યમંત્રી શ્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલના નેતૃત્વમાં ગુજરાતે રસીકરણ કવરેજમાં નવો રેકોર્ડ સ્થાપ્યો છે. વર્ષ 2025-26 દરમિયાન રાજ્યમાં 11.30 લાખથી વધુ શિશુઓ અને 24 લાખથી વધુ બાળકોનું સફળ રસીકરણ કરવામાં આવ્યું છે. આ આંકડા માત્ર સંખ્યા નથી, પરંતુ ગુજરાતના ભાવિ નાગરિકોને મળેલું સુરક્ષા કવચ છે. અંતરિયાળ વિસ્તારોમાં "ટીકા એક્સપ્રેસ" અને "મોબાઇલ મમતા દિવસ" જેવી પહેલોના કારણે રસીકરણ સેવાઓ છેવાડાના માનવી સુધી પહોંચી છે, જે દર્શાવે છે કે રાજ્ય સરકાર માતા અને બાળ સ્વાસ્થ્ય માટે કેટલી ગંભીર છે.
સાર્વત્રિક રસીકરણ કાર્યક્રમ: રેકોર્ડબ્રેક સિદ્ધિઓ
ગુજરાતમાં એપ્રિલ 2025 થી ફેબ્રુઆરી 2026 દરમિયાન સાર્વત્રિક રસીકરણ કાર્યક્રમ હેઠળ જે કામગીરી થઈ છે, તે દેશભરમાં મોડેલ સમાન છે. એક વર્ષ સુધીની વયના 11.30 લાખથી વધુ શિશુઓને સંપૂર્ણ રસીકરણનો લાભ મળ્યો છે.
રસીકરણના મુખ્ય આંકડા:
BCG રસી: 11.94 લાખથી વધુ બાળકો.
પેન્ટાવેલેન્ટ રસી: 11.59 લાખથી વધુ બાળકો.
ઓરી-રુબેલા (MR): 11.24 લાખથી વધુ બાળકો.
શાળા-બાલવાટિકા અભિયાન: 5 થી 16 વર્ષના 24 લાખથી વધુ વિદ્યાર્થીઓનું રસીકરણ.
આ વ્યાપક અભિયાનમાં આરોગ્ય અને શિક્ષણ વિભાગના સુમેળભર્યા સંકલનને કારણે બાલવાટિકાથી લઈને હાઈસ્કૂલ સુધીના બાળકોને રોગમુક્ત રાખવાની નેમ સાકાર થઈ છે.
અંતરિયાળ વિસ્તારો સુધી સેવાનું પહોંચાણ: "ટીકા એક્સપ્રેસ"
ગુજરાતની ભૌગોલિક વિવિધતા વચ્ચે દરેક બાળક સુધી પહોંચવું એ એક મોટો પડકાર છે. આ પડકારને પહોંચી વળવા માટે રાજ્ય સરકારે આધુનિક અભિગમ અપનાવ્યો છે.
ટીકા એક્સપ્રેસ: આ મોબાઈલ યુનિટ્સ ખાસ કરીને ડુંગરાળ અને અંતરિયાળ વિસ્તારોમાં જઈને રસીકરણની સેવા આપે છે.
મોબાઇલ મમતા દિવસ: ગ્રામીણ મહિલાઓ અને સગર્ભા માતાઓ માટે નિશ્ચિત દિવસે આરોગ્ય તપાસ અને રસીકરણની સુવિધા.
ખિલખિલાટ વાહન: નવજાત શિશુઓને સુરક્ષિત રીતે ઘરે પહોંચાડવાની સાથે જરૂરી પરામર્શ પૂરો પાડે છે.
ઓરી-રુબેલા નાબૂદી અને રિયલ-ટાઇમ ડેટાનો ઉપયોગ
ગુજરાત રસીકરણ અભિયાન માં હવે ટેકનોલોજીનો મહત્તમ ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે. ઓરી-રુબેલા જેવી બીમારીઓને જડમૂળથી ઉખેડવા માટે આરોગ્ય વિભાગ VSIMS (Vaccine Preventable Disease Surveillance Information Management System) અને IDSP પોર્ટલનો ઉપયોગ કરી રહ્યું છે.
આ ડેટાના આધારે જે વિસ્તારોમાં રસીકરણ ઓછું છે અથવા જ્યાં જોખમ વધુ છે (જેમ કે ઔદ્યોગિક વસાહતો અને સરહદી જિલ્લાઓ), ત્યાં ખાસ ધ્યાન આપવામાં આવે છે. 9 માસ થી 10 વર્ષની વયના બાળકો માટે 16 માર્ચથી એક વિશેષ સઘન અભિયાન શરૂ કરવામાં આવશે.
HPV રસીકરણ: સર્વાઇકલ કેન્સર સામે દીકરીઓને રક્ષણ
તાજેતરમાં 28 ફેબ્રુઆરી, 2026 ના રોજ વડાપ્રધાન શ્રી નરેન્દ્ર મોદી દ્વારા શરૂ કરવામાં આવેલા રાષ્ટ્રવ્યાપી HPV રસીકરણ અભિયાનમાં ગુજરાત અગ્રેસર રહ્યું છે.
લક્ષિત જૂથ: 14 થી 15 વર્ષની કિશોરીઓ.
આર્થિક ફાયદો: ખાનગી હોસ્પિટલમાં ₹3,000 થી ₹5,000 માં મળતી આ રસી ગુજરાત સરકાર નિઃશુલ્ક આપી રહી છે.
સુરક્ષા પ્રોટોકોલ: રસીકરણ બાદ 30 મિનિટનું ઓબ્ઝર્વેશન અને ખાલી પેટ રસી ન લેવાની કડક સૂચનાઓનું પાલન કરવામાં આવે છે.
મુખ્ય ટેક-અવે
કુલ કવરેજ: 35 લાખથી વધુ બાળકોનું સફળ રસીકરણ.
પોલિયો મુક્ત દરજ્જો: 2007 થી પોલિયો મુક્ત ગુજરાતને જાળવી રાખવા 24.65 લાખ બાળકોને ટીપાં પીવડાવ્યા.
મહિલા સશક્તિકરણ: "સ્વસ્થ નારી, સશક્ત પરિવાર" પખવાડિયામાં 1.24 લાખ મહિલાઓનું રસીકરણ.
નિઃશુલ્ક સેવા: મોંઘી HPV રસી કિશોરીઓને મફતમાં પૂરી પાડી કેન્સર સામે રક્ષણ.
પ્રશ્ન ૧: રાષ્ટ્રીય રસીકરણ દિવસ ક્યારે ઉજવાય છે?
જવાબ: રાષ્ટ્રીય રસીકરણ દિવસ દર વર્ષે 16 માર્ચના રોજ ઉજવવામાં આવે છે.
પ્રશ્ન ૨: HPV રસી કયા રોગ સામે રક્ષણ આપે છે?
જવાબ: HPV (હ્યુમન પેપિલોમા વાયરસ) રસી મુખ્યત્વે મહિલાઓમાં થતા સર્વાઇકલ કેન્સર (ગર્ભાશયના મુખનું કેન્સર) સામે રક્ષણ આપે છે.
પ્રશ્ન ૩: "ટીકા એક્સપ્રેસ" નો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય શું છે?
જવાબ: તેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ભૌગોલિક રીતે દુર્ગમ અને અંતરિયાળ વિસ્તારોમાં રહેતા બાળકો સુધી રસીકરણની સુવિધા પહોંચાડવાનો છે.
પ્રશ્ન ૪: ગુજરાતે ક્યારથી પોલિયો મુક્ત રાજ્યનો દરજ્જો મેળવ્યો છે?
જવાબ: ગુજરાત વર્ષ 2007 થી પોલિયો મુક્ત રાજ્ય છે અને આ સિદ્ધિ જાળવી રાખવા સતત ઝુંબેશ ચલાવવામાં આવે છે.
ગુજરાત રસીકરણ અભિયાન ની આ ભવ્ય સફળતા એ વાતનું પ્રમાણ છે કે રાજ્ય સરકાર દરેક બાળકના આરોગ્યને પ્રાથમિકતા આપી રહી છે. 35 લાખથી વધુ બાળકો અને લાખો માતાઓને રસીકરણનું કવચ પૂરું પાડીને ગુજરાતે દેશના અન્ય રાજ્યો માટે એક ઉદાહરણ પૂરું પાડ્યું છે. 2026 ના આ રાષ્ટ્રીય રસીકરણ દિવસે લેવાયેલા પગલાં અને HPV જેવી નવી રસીઓનો સમાવેશ ગુજરાતના 'સ્વસ્થ ભારત' તરફના સંકલ્પને વધુ મજબૂત કરે છે.
ભવિષ્યમાં પણ રસીકરણના દરને 100% સુધી લઈ જવા અને ઓરી-રુબેલા જેવી બીમારીઓને નાબૂદ કરવા માટે લોકજાગૃતિ અનિવાર્ય છે. શું તમારા બાળકનું રસીકરણ સમયસર થયું છે? તમારા નજીકના આરોગ્ય કેન્દ્રનો સંપર્ક કરી ખાતરી કરો.
