નવી દિલ્હી: કેન્દ્ર સરકારે ગુરુવારે રાષ્ટ્રપતિના સંદર્ભની સુનાવણીના ત્રીજા દિવસે જણાવ્યું કે દરેક સમસ્યાનું નિરાકરણ સુપ્રીમ કોર્ટમાં થવું જરૂરી નથી. કેટલાક મુદ્દાઓ મુખ્યમંત્રી, વડાપ્રધાન કે રાષ્ટ્રપતિ વચ્ચે રાજકીય રીતે ઉકેલાવા જોઈએ. સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતાએ દલીલ કરી કે જો કેટલાક રાજ્યપાલો બિલોને રોકી રહ્યા હોય, તો રાજકીય ઉકેલને પ્રાધાન્ય આપવું જોઈએ, નહીં કે ન્યાયિક જવાબ. આ નિવેદન સુપ્રીમ કોર્ટના પ્રશ્નના જવાબમાં આવ્યું, જેમાં કોર્ટે પૂછ્યું હતું કે જો રાજ્યપાલ બિલને લાંબા સમય સુધી રોકે તો રાજ્ય સરકારો પાસે શું વિકલ્પો છે?
રાજકીય ઉકેલ પર કેન્દ્રનો ભાર
તુષાર મહેતાએ જણાવ્યું, "જો કોઈ રાજ્યપાલ બિલોને રોકી રહ્યા હોય, તો રાજકીય ઉકેલો શક્ય છે. મુખ્યમંત્રી વડાપ્રધાનને મળે છે, રાષ્ટ્રપતિ સાથે વાત કરે છે. પ્રતિનિધિ મંડળો રાજ્યપાલ સાથે વાત કરીને બિલો પર નિર્ણય લેવડાવે છે. આ મુદ્દો ફોન પર પણ ઉકેલાઈ શકે છે." તેમણે ઉમેર્યું કે બંધારણમાં કોઈ સમયમર્યાદા નથી, તો કોર્ટે પણ સમયમર્યાદા નક્કી કરવી ન જોઈએ. આ નિવેદન રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુને સલાહ આપવા માટે ચાલી રહેલી સુનાવણી દરમિયાન આવ્યું, જે એપ્રિલના ચુકાદા પર આધારિત છે, જેમાં રાજ્ય વિધાનસભાઓ દ્વારા પસાર થયેલા બિલોને 30 દિવસમાં મંજૂરી આપવાની સમયમર્યાદા નક્કી કરવામાં આવી હતી.
એપ્રિલનો ચુકાદો અને રાષ્ટ્રપતિનો સંદર્ભ
એપ્રિલમાં સુપ્રીમ કોર્ટે તમિલનાડુના રાજ્યપાલ આર.એન. રવિની કાર્યવાહીને "ગેરકાયદેસર" અને "મનસ્વી" ગણાવી હતી, જેમણે રાજ્ય વિધાનસભા દ્વારા પસાર થયેલા બિલોને રોક્યા હતા. કોર્ટે ચુકાદો આપ્યો હતો કે બિલો બીજી વખત વિધાનસભા દ્વારા પસાર થયા પછી રાજ્યપાલ કે રાષ્ટ્રપતિએ 30 દિવસમાં મંજૂરી આપવી જોઈએ. આ ચુકાદાને રાષ્ટ્રપતિએ બંધારણની કલમ 143 હેઠળ પડકાર્યો છે, જે તેમને જાહેર મહત્વના કાયદાકીય પ્રશ્નો પર કોર્ટની સલાહ માંગવાની સત્તા આપે છે. મંગળવારે મુખ્ય ન્યાયાધીશે સ્પષ્ટ કર્યું કે કોર્ટ એપ્રિલના ચુકાદાને હાલમાં ઉલટાવશે નહીં અને તેની ભૂમિકા માત્ર સલાહકારી છે.
રાજ્યોનો આરોપ અને રાજકીય વિવાદ
ગેર-ભાજપ શાસિત રાજ્યો જેમ કે તમિલનાડુ, કેરળ અને પંજાબે આરોપ લગાવ્યો છે કે કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા નિમાયેલા રાજ્યપાલો રાજ્ય વિધાનસભાઓ દ્વારા પસાર થયેલા બિલોને જાણીજોઈને રોકે છે અથવા રાષ્ટ્રપતિને મોકલીને મંજૂરીમાં વિલંબ કરે છે. તમિલનાડુમાં DMK સરકારે રાજ્યપાલ રવિ પર આવા આરોપો લગાવ્યા હતા, જેના પરિણામે એપ્રિલનો ચુકાદો આવ્યો. આ વિવાદે રાજ્ય અને કેન્દ્ર વચ્ચેના સંબંધોમાં તણાવ વધાર્યો છે. કેન્દ્રની દલીલ છે કે આવા મુદ્દાઓને રાજકીય ચર્ચા દ્વારા ઉકેલવા જોઈએ, જેમાં રાજ્યપાલો સાથે સીધી વાતચીત શામેલ છે.
લાભ અને પડકારો
સુપ્રીમ કોર્ટનો એપ્રિલનો ચુકાદો રાજ્યોની વિધાનસભાઓની સ્વાયત્તતાને મજબૂત કરે છે, પરંતુ કેન્દ્રની રાજકીય ઉકેલની દલીલ રાજ્ય-કેન્દ્ર સંબંધોને સુધારી શકે છે. આ નિર્ણયથી રાજ્યોના બિલોને ઝડપથી મંજૂરી મળવાની સંભાવના વધે છે, જે વહીવટી કાર્યક્ષમતા વધારશે. જોકે, રાજ્યપાલોની ભૂમિકા અને બંધારણીય સમયમર્યાદા પરનો વિવાદ રાજકીય ધ્રુવીકરણ વધારી શકે છે. આ સુનાવણીનો પરિણામ ભારતના સંઘીય માળખા પર લાંબા ગાળાની અસર કરશે.
