પંજાબ સરકારનો મોટો નિર્ણય: પૂર નિયંત્રણ માટે ફિનલેન્ડથી એમ્ફિબિયસ મશીનો મંગાવાશે
ચોમાસાના આગમન પહેલા પંજાબ સરકારે રાજ્યને પૂરના પ્રકોપથી બચાવવા માટે કમર કસી છે. મુખ્યમંત્રી ભગવંત સિંહ માને સોમવારે એક ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠકમાં પૂર સુરક્ષા વ્યવસ્થાની સર્વગ્રાહી સમીક્ષા કરી હતી. આ બેઠક દરમિયાન રાજ્યના પૂર નિવારણ અને રાહત માળખાને મજબૂત કરવાના હેતુથી અત્યાધુનિક 'એમ્ફિબિયસ મશીનો' (પાણી અને જમીન બંને પર ચાલતા મશીનો) ની ખરીદીને સત્તાવાર મંજૂરી આપી દેવામાં આવી છે. મુખ્યમંત્રીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે સરકારનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ભારે વરસાદને કારણે થતા જાન-માલના નુકસાનને ન્યૂનતમ કરવાનો અને નાગરિકોની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.
પંજાબમાં દર વર્ષે ચોમાસા દરમિયાન નદીઓ અને નહેરોમાં આવતા પૂરને કારણે ખેતી અને વસાહતોને વ્યાપક નુકસાન થાય છે. આ વર્ષે આવી સ્થિતિને ટાળવા માટે મુખ્યમંત્રી ભગવંત માને નહેરો અને ગટર (ડ્રેન) ની સઘન સફાઈ માટે નવી ટેકનોલોજી અપનાવવાનો નિર્ણય લીધો છે. તેમણે જળ સંસાધન વિભાગને આ મશીનોની ખરીદી માટે વિગતવાર બ્લુપ્રિન્ટ તૈયાર કરવા સૂચના આપી છે. પૂર સુરક્ષા માટે લેવાયેલું આ પગલું રાજ્યના ઈતિહાસમાં વહીવટી સજ્જતાના નવા આયામ પ્રસ્થાપિત કરશે તેવું મનાય છે.
નોંધવા જોગ છે કે, આ મશીનો માત્ર પાણી પર તરવા માટે જ નહીં, પરંતુ વહેતા પાણીમાં ઉંડાઈ સુધી જઈને સફાઈ કરવા માટે પણ સક્ષમ છે. મુખ્યમંત્રીએ બેઠકમાં જણાવ્યું હતું કે, આપત્તિજનક સ્થિતિમાં તાત્કાલિક રાહત કામગીરી શરૂ કરવા માટે આપણી પાસે આધુનિક સાધનસામગ્રી હોવી એ સમયની માંગ છે. આ બહુહેતુક મશીનો કટોકટીના સમયે પૂરના પાણીનો નિકાલ કરવામાં અને માર્ગો ખુલ્લા કરવામાં અત્યંત અસરકારક સાબિત થશે.
ફિનલેન્ડના મોડેલ પર પંજાબમાં અમલીકરણ
વૈશ્વિક સ્તરે ઉત્તમ પદ્ધતિઓનો ઉલ્લેખ કરતા મુખ્યમંત્રી ભગવંત માને પોતાના અંગત અનુભવો વહેંચ્યા હતા. તેમણે જણાવ્યું કે, "તાજેતરમાં મારી ફિનલેન્ડની મુલાકાત દરમિયાન મેં આ એમ્ફિબિયસ મશીનોને પ્રત્યક્ષ રીતે કામ કરતા જોયા હતા." ફિનલેન્ડ જેવા દેશોમાં જળાશયો અને નહેરોની જાળવણી માટે આ ટેકનોલોજીનો વ્યાપક ઉપયોગ થાય છે. પંજાબ સરકાર પણ હવે એ જ સ્તરની ચોકસાઈ અને ઝડપ સાથે રાજ્યના જળ સ્ત્રોતોની સફાઈ કરવા માંગે છે.
આ મશીનોનો ઉપયોગ માત્ર પૂર દરમિયાન જ નહીં, પરંતુ સામાન્ય દિવસોમાં તળાવો, નહેરો અને અન્ય કુદરતી જળ સ્ત્રોતોની જાળવણી માટે પણ કરી શકાશે. રાજ્ય સરકારનું માનવું છે કે આ પ્રકારના રોકાણથી લાંબા ગાળે પૂરને કારણે થતા કરોડો રૂપિયાના નુકસાનને અટકાવી શકાશે. ભગવંત માને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે વહીવટી તંત્ર હવે માત્ર ઘટના બન્યા પછી પગલાં લેવાને બદલે 'પ્રો-એક્ટિવ' અભિગમ અપનાવી રહ્યું છે.
સિંચાઈ અને પાણીના સ્તરનું વ્યવસ્થાપન
કૃષિ પ્રધાન રાજ્ય હોવાને કારણે પંજાબમાં પાણીનું વ્યવસ્થાપન જટિલ પડકાર છે. મુખ્યમંત્રીએ ભાખડા ડેમની સ્થિતિ અંગે મહત્વના આંકડા રજૂ કર્યા હતા. તેમણે જણાવ્યું કે, "ભાખડા ડેમમાં પાણીની મહત્તમ સપાટી ૧૬૮૦ ફૂટ છે, જ્યારે ૨૬ એપ્રિલના રોજ તે ૧૫૯૪ ફૂટ નોંધાઈ હતી." ૧ જૂનથી રાજ્યમાં ડાંગરની રોપણી શરૂ થવાની છે, જે માટે વિપુલ પ્રમાણમાં પાણીની જરૂરિયાત રહેશે.
સરકારની યોજના છે કે આગામી ચોમાસાને ધ્યાનમાં રાખીને ડેમમાંથી પાણી છોડવાની પ્રક્રિયાનું અત્યારથી જ આયોજન કરવામાં આવે. આનાથી બે ફાયદા થશે: પ્રથમ, સિંચાઈ માટે પૂરતું પાણી મળી રહેશે અને બીજું, ચોમાસા દરમિયાન ડેમમાં અચાનક પાણી વધી જવાની સ્થિતિમાં પૂરનું જોખમ ઘટશે. રાજ્યમાં જૂના ખાલાઓની મરામત અને નવા ખાલાઓના નિર્માણનું કામ ૩૧ મે સુધીમાં પૂર્ણ કરવાનું લક્ષ્ય રાખવામાં આવ્યું છે, ત્યારબાદ સિંચાઈ માટે વધારાના ૫૦૦૦ ક્યુસેક પાણીની જરૂર પડશે.
સંવેદનશીલ વિસ્તારો પર વિશેષ ધ્યાન
ચોમાસા પૂર્વેની તૈયારીઓની સમીક્ષા કરતા મુખ્યમંત્રીએ જળ સંસાધન વિભાગના કામગીરી પર સંતોષ વ્યક્ત કર્યો હતો. ખાસ કરીને રોપર જિલ્લાના તે ૨૦ ગામો પર વિશેષ ધ્યાન આપવામાં આવી રહ્યું છે જેઓ ગત વર્ષે પૂરને કારણે પાયમાલ થયા હતા. પૂર સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે આ વિસ્તારોમાં સ્ટડ અને સ્પર જેવી સુરક્ષાત્મક સંરચનાઓ બનાવવામાં આવી રહી છે. નદીઓના કાંઠાને મજબૂત કરવાનું કામ યુદ્ધના ધોરણે ચાલી રહ્યું છે.
વધુમાં, મુખ્યમંત્રીએ સ્વાં નદીના ચેનલાઈઝેશનની શક્યતાઓ તપાસવા અધિકારીઓને આદેશ આપ્યા છે. આ પ્રોજેક્ટનો હેતુ માત્ર પૂરને રોકવાનો જ નહીં, પરંતુ તે વિસ્તારને પ્રવાસન સ્થળ તરીકે વિકસાવવાનો પણ છે. જો સ્વાં નદીનું યોગ્ય રીતે વ્યવસ્થાપન થાય, તો સિંચાઈ અને પર્યટન એમ બંને ક્ષેત્રે પંજાબને મોટો ફાયદો મળી શકે છે.
ડેટા અને વહીવટી સજ્જતા
સરકારના અહેવાલ મુજબ, રાજ્યભરમાં નહેરોની સફાઈ અને ગાર (કાંપ) કાઢવાનું કામ જે વિસ્તારો પૂર માટે સંવેદનશીલ છે ત્યાં પહેલેથી જ પૂર્ણ કરી દેવામાં આવ્યું છે. [Official Source] મુજબ, આ બેઠકમાં કેબિનેટ મંત્રી હરજોત સિંહ બેંસ, બરિંદર કુમાર ગોયલ અને મુખ્ય સચિવ કે.એ.પી. સિન્હા જેવા વરિષ્ઠ અધિકારીઓ પણ હાજર હતા. આ વહીવટી સંકલન દર્શાવે છે કે સરકાર પૂર જેવી કુદરતી આપત્તિ સામે ઝીરો ટોલરન્સની નીતિ અપનાવી રહી છે.
નિષ્કર્ષમાં કહી શકાય કે, પંજાબ સરકાર દ્વારા એમ્ફિબિયસ મશીનોની ખરીદી અને ચોમાસા પૂર્વેની સજ્જતા એ રાજ્યના ખેડૂતો અને સામાન્ય જનતા માટે રાહતના સમાચાર છે. ભગવંત માનના નેતૃત્વમાં લેવાયેલા આ નિર્ણયો જો યોગ્ય રીતે અમલમાં આવશે, તો આ વર્ષે પંજાબ પૂરના વિનાશમાંથી બચી શકશે. રાજ્યના જળ સ્ત્રોતોની સ્વચ્છતા અને પૂર નિયંત્રણના આધુનિકીકરણ તરફ પંજાબનું આ એક મહત્વનું અને દૂરોગામી ડગલું છે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે ચોમાસાની પ્રથમ લહેર વખતે આ નવી ટેકનોલોજી કેટલી અસરકારક સાબિત થાય છે.
