ભારતના સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં સ્વદેશી ટેકનોલોજી અને નવીનતાને પ્રોત્સાહન આપવા માટે ગુજરાત સરકારે ગુજરાત ચેમ્બર ઓફ કોમર્સ એન્ડ ઇન્ડસ્ટ્રી (GCCI) ખાતે ‘સંરક્ષણમાં નવીનતા, સ્ટાર્ટઅપ્સ અને ઉભરતી ટેકનોલોજીઓ’ વિષય પર એક ઉચ્ચ સ્તરીય પરિષદનું આયોજન કર્યું હતું.
આ પરિષદનો મુખ્ય ઉદ્દેશ સંરક્ષણ સપ્લાય ચેઇનમાં MSMEs અને સ્ટાર્ટઅપ્સની ભાગીદારી વધારવી, નવી ટેકનોલોજીના વિકાસને પ્રોત્સાહન આપવું અને સ્ટાર્ટઅપ્સ, શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ તથા સંશોધન સંગઠનો વચ્ચે મજબૂત સહયોગનું માળખું તૈયાર કરવાનું હતું.
આ કાર્યક્રમમાં નીતિ નિર્માતાઓ, લશ્કરી નિષ્ણાતો, નિવૃત્ત સશસ્ત્ર દળોના અધિકારીઓ, શિક્ષણવિદો અને સંશોધન સંસ્થાઓના પ્રતિનિધિઓએ ભાગ લીધો હતો. આ કાર્યક્રમ દરમિયાન ભારતના સશસ્ત્ર દળોને વધુ આધુનિક બનાવવા માટે સ્વદેશી ટેકનોલોજીના વિકાસ અને તેના વ્યાપારીકરણ અંગે વિસ્તૃત ચર્ચા કરવામાં આવી હતી.
ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને ક્વોલિટી ડેવલપમેન્ટ સેન્ટર (EQDC)ના ડિરેક્ટર તથા ગુજરાત સરકારના સંયુક્ત ટેકનિકલ સલાહકાર ડૉ. નીલ શ્રીમાળીએ આત્મનિર્ભર ભારતના સંદર્ભમાં ખાનગી ક્ષેત્રની મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા પર ભાર મૂક્યો હતો.
તેમણે જણાવ્યું હતું કે, “અગાઉ સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં સરકાર મુખ્યત્વે સંરક્ષણ જાહેર ક્ષેત્રની કંપનીઓ (PSUs) અને DRDO પર આધાર રાખતી હતી. પરંતુ હવે આ ક્ષેત્ર ખાનગી ઉદ્યોગો અને સ્ટાર્ટઅપ્સ માટે ખુલ્લું છે. સરકાર સ્ટાર્ટઅપ્સને જરૂરી માર્ગદર્શન, માળખું અને ઇકોસિસ્ટમ ઉપલબ્ધ કરાવવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે.”
તેમણે વધુમાં ઉમેર્યું કે, રાજ્ય સ્તરે સ્ટાર્ટઅપ્સ સામે આવતા પડકારોને ઓળખી તેનો ઉકેલ લાવવા માટે સક્રિય પ્રયાસો કરવામાં આવી રહ્યા છે. તેમણે વિકસિત ગુજરાત ઔદ્યોગિક નીતિ 2026 હેઠળ ઉપલબ્ધ લાભો પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો અને ઉદ્યોગોને તેનો લાભ લેવા પ્રોત્સાહિત કર્યા.
પરિષદ દરમિયાન ઇકોસિસ્ટમમાં સહયોગ વધારવા પર પણ વિશેષ ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો. રાષ્ટ્રીય રક્ષા યુનિવર્સિટી (RRU)ના ડિરેક્ટર એર કોમોડોર (ડૉ.) જયંત કુમાર સાહુ (નિવૃત્ત)એ સ્ટાર્ટઅપ્સને સ્પર્ધા કરતાં સહયોગના અભિગમ સાથે આગળ વધવા અપીલ કરી હતી.
તેમણે જણાવ્યું હતું કે, “સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં સફળતા મેળવવા માટે સ્ટાર્ટઅપ્સે એકબીજાની કુશળતાનો લાભ લેવો જરૂરી છે. કોઈ એક સંસ્થા હાર્ડવેરમાં નિષ્ણાત હોઈ શકે છે, જ્યારે બીજી AI, સાયબર સિક્યુરિટી અથવા સોફ્ટવેર ક્ષેત્રમાં મજબૂત હોઈ શકે છે. આવા સહયોગથી એક મજબૂત સ્વદેશી સપ્લાય ચેઇનનું નિર્માણ થઈ શકે છે.”
ચર્ચા દરમિયાન કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા (AI), માનવરહિત પ્રણાલીઓ (Unmanned Systems), અદ્યતન સામગ્રી અને નવી પેઢીની સંરક્ષણ ટેકનોલોજી જેવા ક્ષેત્રોમાં MSMEs અને સ્ટાર્ટઅપ્સની ભૂમિકાને મહત્વ આપવામાં આવ્યું હતું.
નિષ્ણાંતો એ જણાવ્યું હતું કે, નવીન વિચારોને પ્રોટોટાઇપથી લઈને વાસ્તવિક સંરક્ષણ ઉપયોગ સુધી પહોંચાડવા માટે પરીક્ષણ સુવિધાઓ, નિયમનકારી પ્રક્રિયાઓ અને ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફર સંબંધિત અવરોધો દૂર કરવાની જરૂર છે.
પરિષદના ભાગરૂપે સંરક્ષણ ક્ષેત્ર સાથે જોડાયેલા સ્ટાર્ટઅપ્સનું પ્રદર્શન પણ યોજાયું હતું, જેમાં 31 સંરક્ષણ સ્ટાર્ટઅપ્સે ભાગ લીધો હતો. તેમાં એરોશીલ્ડ, બજરંગ યુએવી, ક્લોવિન સિક્યુરિટી, ડ્રોનેલેબ ટેક્નોલોજીસ, ઓમસ્પેસ રોકેટ, ઓર્બિટ સ્પેસ અને પ્રાઇમ યુએવી સહિતની કંપનીઓએ પોતાની અત્યાધુનિક ટેકનોલોજી અને ઉત્પાદનો રજૂ કર્યા હતા.
ઉપસ્થિતોએ EQDCની પરીક્ષણ અને ટેકનિકલ ક્ષમતાઓનું પણ નિરીક્ષણ કર્યું હતું. ગુજરાત સરકારના ઉદ્યોગ અને ખાણ વિભાગના સહયોગથી કાર્યરત EQDC - ISROના સ્પેસ એપ્લિકેશન સેન્ટર, ભારતીય વાયુસેના અને ONGC જેવી પ્રતિષ્ઠિત સંસ્થાઓ સાથે કાર્ય કરે છે.
આ પરિષદે ગુજરાતને ભારતના સંરક્ષણ ઉત્પાદન અને નવીનતા ક્ષેત્રમાં એક મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્ર તરીકે સ્થાપિત કરવાની દિશામાં વધુ એક મહત્વપૂર્ણ પગલું પૂરું પાડ્યું છે.
