પશ્ચિમ ભારતના ગુજરાત રાજ્યના આણંદમાં એક તાળાગ્રસ્ત ફ્લેટ જોઈને કોઈને પણ ખ્યાલ ન આવે કે આ કોઈ રાજકીય પક્ષનું મુખ્ય કાર્યાલય હશે. અહીં ન કોઈ સાઈનબોર્ડ હતું, ન કોઈ ચૂંટણી પ્રચારનું પોસ્ટર કે ન કોઈ રાજકીય ગતિવિધિના સ્પષ્ટ સંકેતો. પરંતુ કાગળ પર, સત્યવાદી રક્ષક પાર્ટીએ તાજેતરમાં અસાધારણ માત્રામાં ભંડોળ મેળવ્યું હતું.
માર્ચ 2024 માં પૂરા થયેલા નાણાકીય વર્ષમાં, સત્તાવાર રેકોર્ડ દર્શાવે છે કે આ ગુજરાત સ્થિત પક્ષને 3.3 અબજ રૂપિયા (લગભગ $35 મિલિયન; £25 મિલિયન) થી વધુનું દાન મળ્યું હતું. આશ્ચર્યજનક રીતે, થોડા મહિના પછી જ્યારે ભારતમાં વિશ્વની સૌથી મોટી સામાન્ય ચૂંટણીઓ યોજાઈ, ત્યારે આ પક્ષે માત્ર એક જ ઉમેદવારને મેદાનમાં ઉતાર્યો, જે તેની ડિપોઝિટ પણ ગુમાવી બેઠો.
પક્ષના હિસાબો દર્શાવે છે કે 84.8 મિલિયન રૂપિયા ચૂંટણી પ્રચાર પાછળ ખર્ચ કરવામાં આવ્યા હતા, જ્યારે 3.16 અબજ રૂપિયાથી વધુ “જન કલ્યાણ” પાછળ ખર્ચાયા હોવાનું નોંધાયું હતું. પક્ષના પ્રમુખ સ્વાતિ બેન પટેલે, જેઓ પક્ષના નોંધાયેલા કાર્યાલયની સમાન રહેણાંક સંકુલમાં રહે છે, જણાવ્યું હતું કે, “અમે પૈસા દાનમાં વાપર્યા છે પરંતુ રેકોર્ડ જાળવ્યા નથી.”
આ પક્ષ 2,800 થી વધુ નોંધાયેલા બિન-માન્યતા પ્રાપ્ત રાજકીય પક્ષો (RUPPs) માંનો એક છે. ભારતમાં, રાજકીય પક્ષોને ચૂંટણી પંચમાં નોંધણી કરાવવી પડે છે, પરંતુ માન્યતા મેળવવા માટે તેમને ચોક્કસ ટકાવારીમાં મત મેળવવા પડે છે. જો તેઓ આમ કરવામાં નિષ્ફળ જાય, તો તેમને RUPP તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
ચૂંટણી પંચના નિયમો અનુસાર, RUPP ને દાનમાં મળેલા 20,000 રૂપિયાથી વધુના દરેક યોગદાનની વિગતવાર નોંધ રાખવી પડે છે અને તેને સત્તાવાર વેબસાઇટ પર અપલોડ કરવી પડે છે. RUPPs ને ચૂંટણી પંચ દ્વારા સ્ક્રુટિનીનો સામનો કરવો પડે છે, જેમાં શંકાસ્પદ દાન અને ભંડોળના દુરુપયોગની તપાસનો સમાવેશ થાય છે. આ પક્ષો, ઘણીવાર અસ્પષ્ટ અને સ્થાનિક સ્તરે કાર્યરત, ભારતીય રાજકારણમાં ભંડોળના પ્રવાહમાં એક જટિલ પાસું રજૂ કરે છે.
