વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ આજે, મંગળવારે નવી દિલ્હીના ભારત મંડપમ ખાતે 'ઇમર્જિંગ સાયન્સ, ટેક્નોલોજી એન્ડ ઇનોવેશન કોન્ક્લેવ' (ESTIC 2026)નું ઉદ્ઘાટન કર્યું. આ સંમેલનને સંબોધતા તેમણે કહ્યું કે, 'વિકસિત ભારત'નો પાયો વૈજ્ઞાનિક સંશોધન, શોધખોળ અને નવીનતાની ભાવના પર રચાયેલો હશે. વડાપ્રધાને ઉલ્લેખ કર્યો કે ભૂતકાળમાં જ્યારે વિશ્વમાં કોઈ નવીનતા આવતી, ત્યારે તેને ભારત સુધી પહોંચતા વર્ષો લાગી જતા; તે સમયે આપણે કાં તો તેને અપનાવી લેતા અથવા તેમાં સામાન્ય સુધારા-વધારા કરતા. પરંતુ, ૨૧મી સદીનું ભારત એક નવી માનસિકતા અને નવા આત્મવિશ્વાસ સાથે આગળ વધી રહ્યું છે.
વડાપ્રધાને ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે આપણો ઉદ્દેશ્ય ભારત અને વિશ્વ માટે, વર્તમાન અને ભવિષ્ય માટે નવી ટેક્નોલોજીઓનું સર્જન કરવાનો, તેની દિશા નક્કી કરવાનો અને વૈશ્વિક પડકારોના ઉકેલ પૂરા પાડવાની ક્ષમતા વિકસાવવાનો છે. તેમણે કહ્યું, "કોવિડ-૧૯ મહામારી દરમિયાન આપણે તેનું ઉદાહરણ જોયું છે. જ્યારે વિશ્વના ઘણા દેશો રસીની ઉપલબ્ધતા માટે સંઘર્ષ કરી રહ્યા હતા, ત્યારે ભારતે પોતાની રસી વિકસાવી. ભારતે એક વિશાળ રસીકરણ અભિયાન ચલાવ્યું અને અન્ય દેશોને પણ રસી પૂરી પાડી. આ ૨૧મી સદીના ભારતનો આત્મવિશ્વાસ છે."
વડાપ્રધાને ચંદ્રયાન અને મંગળ મિશનની સિદ્ધિઓ પર પ્રકાશ પાડ્યો
વડાપ્રધાન મોદીએ વધુમાં જણાવ્યું કે આજે આપણે પ્રથમ પ્રયાસમાં જ મંગળ ગ્રહ સુધી પહોંચવા માટે સક્ષમ છીએ. આપણે ચંદ્રના દક્ષિણ ધ્રુવ સુધી પહોંચ્યા છીએ—એક એવી સિદ્ધિ જે અગાઉ કોઈએ હાંસલ કરી ન હતી. તેથી, હું દ્રઢપણે માનું છું કે ભારતે ભવિષ્યની ટેક્નોલોજીઓને અપનાવવી જોઈએ, હિંમતભેર નવીનતાઓ કરવી જોઈએ અને તેના વિકાસમાં વિશ્વનું નેતૃત્વ કરવું જોઈએ. ભારતના યુવાનો જે કૌશલ્યો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યા છે અને જે આત્મવિશ્વાસ સાથે તેઓ આગળ વધી રહ્યા છે, તે ખરેખર પ્રેરણાદાયી છે. ભારત ‘ફાસ્ટ બ્રીડર રિએક્ટર’ (Fast Breeder Reactor) ટેક્નોલોજી પર કામ કરી રહ્યું છે
તેમણે જણાવ્યું કે, “એક વિકસિત ભારતનું નિર્માણ કરવા માટે મોટા પાયે પરમાણુ ઊર્જાની જરૂર પડશે. પરમાણુ ઈંધણ માટે આયાત પરની આપણી નિર્ભરતા આપણી ઊર્જા સુરક્ષા માટે એક પડકાર છે. આથી જ ભારત પોતાની ‘ફાસ્ટ બ્રીડર રિએક્ટર’ ટેક્નોલોજીને સક્રિયપણે આગળ વધારી રહ્યું છે. થોડા મહિનાઓ પહેલા જ, દેશના ૫૦૦ મેગાવોટના ‘પ્રોટોટાઇપ ફાસ્ટ બ્રીડર રિએક્ટર’ (Prototype Fast Breeder Reactor) એ તેની પ્રથમ ‘ક્રિટિકાલિટી’ (criticality) પ્રાપ્ત કરી છે. ઊર્જા સુરક્ષા હોય કે ટેક્નોલોજીમાં આત્મનિર્ભરતા, ભારતનું લક્ષ્ય માત્ર પોતાની જરૂરિયાતો પૂરી કરવા પૂરતું સીમિત નથી; અમારો ઉદ્દેશ્ય મહત્વપૂર્ણ ટેક્નોલોજીઓમાં આપણી ક્ષમતાઓનો વિસ્તાર કરવાનો પણ છે.”
આ વર્ષે ‘મેડ ઇન ઇન્ડિયા’ રોકેટોને સફળતા મળી
પ્રધાનમંત્રીએ નોંધ્યું કે, આ વર્ષે ભારતે અવકાશ ક્ષેત્રે પણ નવા સીમાચિહ્નો હાંસલ કર્યા છે. ભારતીય અવકાશ સ્ટાર્ટઅપ્સે ‘મેડ ઇન ઇન્ડિયા’ (ભારતમાં નિર્મિત) રોકેટોનો ઉપયોગ કરીને પોતાના પ્રથમ પ્રયાસમાં જ ઉપગ્રહોને સફળતાપૂર્વક ભ્રમણકક્ષામાં સ્થાપિત કર્યા છે. ભારતે સેટેલાઇટ ડોકિંગ (satellite docking) ની ક્ષમતા પણ પ્રાપ્ત કરી લીધી છે. આજે, ઘણા ભારતીય સ્ટાર્ટઅપ્સ અવકાશ વિજ્ઞાનના ક્ષેત્રમાં નવા અને નવીન ઉકેલો રજૂ કરી રહ્યા છે.
પ્રધાનમંત્રીએ AI (આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ) વિશે શું કહ્યું?
પ્રધાનમંત્રી મોદીએ કહ્યું, “AI ના આ યુગમાં, આપણી સામે એક નવો પડકાર છે. AI ઘણા નિયમિત કાર્યો ખૂબ ઝડપથી કરી શકે છે, જેની અસર સંશોધનની ઉત્પાદકતા પર પડે છે. તેમાં વધુ પ્રગતિ કરવાની ક્ષમતા રહેલી છે. જોકે, આપણે એ સુનિશ્ચિત કરવું જોઈએ કે AI વૈજ્ઞાનિકોની વિચારવાની ક્ષમતા કે સ્વતંત્ર વિચારસરણીને મર્યાદિત ન કરે; ઉલટાનું, તેણે તેને વધુ વિકસાવવી જોઈએ. AI ના ઉપયોગથી બચેલા સમયનો ઉપયોગ વધુ જટિલ સમસ્યાઓના ઉકેલ લાવવા, નવા પ્રયોગો કરવા અને વિચારોનું પરીક્ષણ કરવા માટે થવો જોઈએ. ભલે AI ઝડપી પ્રતિભાવો આપી શકે, પરંતુ તે પ્રતિભાવોની ચોકસાઈ ચકાસવાની જવાબદારી વૈજ્ઞાનિકની જ રહેવી જોઈએ.”
