તાજેતરમાં, આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં વધારો, મધ્ય પૂર્વમાં ભૌગોલિક રાજકીય તણાવ અને વિદેશી પોર્ટફોલિયો રોકાણકારો (FPI) દ્વારા સતત ભંડોળ ઉપાડવાને કારણે ભારતીય રૂપિયા પર દબાણ વધ્યું હતું. આ પરિસ્થિતિનો સામનો કરવા અને દેશની બાહ્ય સ્થિતિને મજબૂત કરવા માટે, ભારત સરકાર અને રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) દ્વારા શુક્રવાર અને સોમવારે શ્રેણીબદ્ધ પગલાં જાહેર કરવામાં આવ્યા છે. આ પગલાંનો મુખ્ય ઉદ્દેશ વિદેશી મૂડીને ભારતમાં આકર્ષવાનો છે.
RBI એ તેની જૂન મહિનાની નાણાકીય નીતિ સમીક્ષામાં રેપો રેટને 5.25% પર યથાવત રાખ્યો હતો, પરંતુ ડૉલરના પ્રવાહને વેગ આપવા માટે એક વિશેષ પેકેજ રજૂ કર્યું. આ સાથે જ, સરકારે એક વટહુકમ દ્વારા સરકારી સિક્યોરિટીઝમાં રોકાણ કરતા વિદેશી રોકાણકારોને કરમાંથી મુક્તિ આપવાની જાહેરાત કરી. આ સંયુક્ત પગલાં ભારતના લેણદેણના સંતુલનને સુધારવા, રૂપિયા પરનું દબાણ ઘટાડવા અને ભારતીય દેવા બજારોને વિદેશી રોકાણકારો માટે વધુ આકર્ષક બનાવવા માટે રચાયેલ છે, એમ અમદાવાદ એક્સપ્રેસના અહેવાલમાં જણાવાયું છે.
નીતિ નિર્માતાઓ શા માટે ચિંતિત હતા તે સમજવું અગત્યનું છે. પશ્ચિમ એશિયા સંઘર્ષ અને તેની વૈશ્વિક અસરો જાણીતી છે. ઇરાન-ઇઝરાયેલ સંઘર્ષના વધારા પછી ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં ઉછાળાને કારણે યુએસ ડૉલર સામે રૂપિયો તાજેતરના અઠવાડિયામાં ₹95.20 થી ₹95.80 ની રેન્જમાં ટ્રેડ થઈ રહ્યો હતો, જેના કારણે ભારતની આયાત બિલ અને ચાલુ ખાતાની ખાધ અંગે ચિંતાઓ વધી હતી. જોકે, FY26 ના ચોથા ક્વાર્ટરમાં ભારતે $7.1 બિલિયનની ચાલુ ખાતાની સરપ્લસ નોંધાવીને સોમવારે એક આશ્ચર્યજનક સમાચાર આપ્યા હતા.
RBI દ્વારા જાહેર કરાયેલા પેકેજમાં વિદેશી ઉધાર માટે રાહત દરે ફોરેક્સ સ્વેપ સુવિધાનો સમાવેશ થાય છે. RBI એ જાહેર ક્ષેત્રના એકમો અને વિદેશમાંથી ભંડોળ એકત્ર કરતી બેંકો માટે રાહત દરે એક વિશેષ ડૉલર-રૂપિયા સ્વેપ સુવિધા રજૂ કરી છે. આ સુવિધા 30 સપ્ટેમ્બર સુધી ઉપલબ્ધ રહેશે. કંપનીઓ ઘણીવાર વિદેશમાંથી ઉધાર લે છે પરંતુ ચલણના જોખમને હેજ કરવું પડે છે, જે મોંઘું હોઈ શકે છે. આ ખર્ચ ઘટાડીને, RBI વધુ વિદેશી ઉધારને પ્રોત્સાહન આપી રહ્યું છે, અને પરિણામે, વધુ ડૉલર પ્રવાહની અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે, એમ અમદાવાદ એક્સપ્રેસના નિષ્ણાતોનું માનવું છે.
