ભારતીય રંગભૂમિના દિગ્ગજ કલાકાર અને નિર્દેશક વિજયા મહેતાનું 91 વર્ષની વયે મુંબઈમાં નિધન થયું છે. 30 જૂનના રોજ તેમણે અંતિમ શ્વાસ લીધા, જેનાથી કલા જગતમાં શોકની લાગણી વ્યાપી ગઈ છે. વિજયા મહેતા રંગભૂમિની એક એવી શક્તિ હતી જેમણે મરાઠી અને ભારતીય થિયેટરને એક નવી દિશા આપી હતી. તેમનું યોગદાન માત્ર અભિનય કે નિર્દેશન પૂરતું સીમિત નહોતું, પરંતુ તેમણે રંગભૂમિને એક જીવંત કલા સ્વરૂપ તરીકે સ્થાપિત કરવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી.
વિજયા મહેતાનો જન્મ 1934માં થયો હતો અને તેમણે પોતાની કલા કારકિર્દીની શરૂઆત નાની ઉંમરે કરી હતી. 1953માં, જ્યારે તેઓ વિલ્સન કોલેજમાં અંતિમ વર્ષના વિદ્યાર્થી હતા, ત્યારે તેમણે વિલિયમ શેક્સપિયરના નાટક 'ઓથેલો'માં ડેસ્ડેમોનાની ભૂમિકા ભજવી હતી. આ પ્રદર્શન એટલું પ્રભાવશાળી હતું કે પ્રખ્યાત થિયેટર દિગ્દર્શક ઇબ્રાહિમ અલ્કાઝી તેનાથી અત્યંત પ્રભાવિત થયા હતા. અલ્કાઝીએ તેમને પોતાના થિયેટર ગ્રુપમાં જોડાવા આમંત્રણ આપ્યું, જે તે સમયે મુંબઈમાં સૌથી શક્તિશાળી નાટકોનું નિર્માણ કરતું હતું.
અલ્કાઝી અને પારસી થિયેટરના દિગ્ગજ આદિ ફિરોઝશાહ મર્ઝબાનના માર્ગદર્શન હેઠળ, વિજયા મહેતાએ તેમની અદભુત પ્રતિભાને વધુ નિખારી. આ સમયગાળાએ તેમના કલાત્મક પ્રવાસને એક નિર્ણાયક વળાંક આપ્યો અને તેમને માત્ર મહારાષ્ટ્રમાં જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર ભારતમાં થિયેટરના દૃશ્યને બદલવા માટે પ્રેરિત કર્યા. તેમણે 'નાટ્યદુર્લભ' જેવી સંસ્થાઓ સાથે પણ કામ કર્યું અને મરાઠી રંગભૂમિને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ઓળખ અપાવી.
વિજયા મહેતાએ અનેક યાદગાર નાટકોનું નિર્દેશન કર્યું અને તેમાં અભિનય પણ કર્યો. તેમની કાર્યશૈલી અત્યંત ગહન અને સૂક્ષ્મ હતી, જે પાત્રોની મનોવૈજ્ઞાનિક ઊંડાઈને અદ્ભુત રીતે રજૂ કરતી હતી. તેમણે પરંપરાગત અને આધુનિક થિયેટર શૈલીઓનું સુભગ સમન્વય કર્યું, જેનાથી તેમના કાર્યો કાલબાહ્ય બન્યા નહીં. તેમના યોગદાન બદલ તેમને સંગીત નાટક અકાદમી પુરસ્કાર સહિત અનેક પ્રતિષ્ઠિત સન્માનોથી નવાજવામાં આવ્યા હતા.
વિજયા મહેતાનું નિધન ભારતીય કલા જગત માટે એક મોટી ખોટ છે. તેમ છતાં, તેમની કલાત્મક વારસો અને પ્રેરણા આવનારી પેઢીઓના કલાકારોને હંમેશા માર્ગદર્શન આપતી રહેશે. તેમના કાર્યો, તેમના વિચારો અને રંગભૂમિ પ્રત્યેની તેમની નિષ્ઠા હંમેશા જીવંત રહેશે, અને ભારતીય થિયેટરના ઇતિહાસમાં તેમનું નામ સુવર્ણ અક્ષરે અંકિત રહેશે.
