મરાઠી થિયેટરના દિગ્ગજ અભિનેત્રી, ફિલ્મ નિર્માતા અને નિર્દેશક વિજયા મહેતાનું 91 વર્ષની વયે અવસાન થયું છે. તેમના નિધનથી ભારતીય કલા જગતમાં શોક છવાઈ ગયો છે. વિજયા મહેતા ભારતીય રંગભૂમિ અને સિનેમા માટે એક પ્રેરણાદાયી વ્યક્તિત્વ હતા, જેમણે અનેક કલાકારોને ઘડ્યા અને અનુકરણીય કાર્યો કર્યા.
વિજયા મહેતા મુંબઈ સ્થિત થિયેટર ગ્રુપ 'રંગાયન'ના સ્થાપક સભ્યોમાંના એક હતા, જે વિજય તેંડુલકર, શ્રીરામ લાગુ અને અરવિંદ દેશપાંડે જેવા મરાઠી દિગ્ગજો સાથે સ્થાપવામાં આવ્યું હતું. 1960ના દાયકામાં તેમણે પ્રાયોગિક મરાઠી થિયેટરના પાયોનિયર તરીકે નામના મેળવી હતી, અને નાના પાટેકર જેવા ઉભરતા કલાકારો સાથે કામ કર્યું હતું. દિલ્હીમાં ઇબ્રાહિમ અલ્કાઝી જેવા અનુભવી કોચ પાસેથી થિયેટરમાં તાલીમ લીધા પછી, વિજયા મહેતાએ 'એક શૂન્ય બાજીરાવ' અને 'અજબ ન્યાય વર્તુળાચા' જેવા ઘણા નોંધપાત્ર મરાઠી નાટકોનું નિર્દેશન કર્યું. તેમણે તેમના કેટલાક નાટકોને ફિલ્મો અને ટેલિવિઝન શોમાં પણ રૂપાંતરિત કર્યા, જેમાં 'સ્મૃતિ ચિત્રે' (1982), 'શકુંતલમ' (1986), 'હવેલી બુલંદ થી' (1987), 'હામિદાબાઈ કી કોઠી' (1988), અને ટીવી શો 'લાઇફલાઇન' (1991) નો સમાવેશ થાય છે.
તેઓ એક રાષ્ટ્રીય પુરસ્કાર વિજેતા અભિનેત્રી પણ હતા, જેમણે ગોવિંદ નિહલાનીની 1984ની હિન્દી ફિલ્મ 'પાર્ટી'માં દમયંતી રાણેની ભૂમિકા માટે શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેત્રીનો પુરસ્કાર જીત્યો હતો. તેમનો અભિનયની શરૂઆત શ્યામ બેનેગલની ફિલ્મથી થઈ હતી. તેમની સૌથી પ્રખ્યાત ફિલ્મ 'પેસ્ટોનજી' (1988) હતી, જેમાં નસીરુદ્દીન શાહ, શબાના આઝમી અને અનુપમ ખેરે મુખ્ય ભૂમિકાઓ ભજવી હતી. આ ફિલ્મમાં અનુપમ ખેરે એક યુવાન પારસી વ્યક્તિની ભૂમિકા ભજવી હતી અને વિજયા મહેતાના નિર્દેશન હેઠળ તેમણે પોતાના અભિનયને નવી ઊંચાઈઓ પર પહોંચાડ્યો હતો. અનુપમ ખેરે જણાવ્યું હતું કે વિજયા મહેતાના નિર્દેશન હેઠળ તેમને ફરીથી વિદ્યાર્થી જેવું અનુભવાયું, જે તેમની શીખવાની અને સુધારવાની ક્ષમતા દર્શાવે છે.
વિજયા મહેતાને 1986માં સંગીત નાટક અકાદમી પુરસ્કાર અને 2012માં પદ્મશ્રીથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા. તેમનું કાર્ય ભારતીય થિયેટર અને સિનેમાના ઇતિહાસમાં સુવર્ણ અક્ષરોમાં અંકિત છે. તેમનું નિધન કલા જગત માટે એક મોટી ખોટ છે, પરંતુ તેમની કલાત્મક વારસો આવનારી પેઢીઓને પ્રેરણા આપતો રહેશે.
વિજયા મહેતાએ માત્ર અભિનય અને નિર્દેશન જ નહીં, પરંતુ ભારતીય કલાકારોને નવી દિશા અને ઓળખ પણ આપી. તેમની કૃતિઓ આજે પણ અભ્યાસ અને પ્રશંસાનો વિષય છે. તેમના નિધનથી ભારતીય કલા જગતમાં એક ખાલીપો આવ્યો છે, જે ભરવો મુશ્કેલ છે.
