અમદાવાદના સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ આંતરરાષ્ટ્રીય હવાઈ મથકથી હબ-એન્ડ-સ્પોક મોડલ હેઠળ આંતરરાષ્ટ્રીય ઉડ્ડયન સેવા ઔપચારિક રીતે શરૂ કરવામાં આવી છે. કેન્દ્રીય નાગરિક ઉડ્ડયન મંત્રાલયની આ પહેલ હેઠળ અમદાવાદ અમૃતસર અને વારાણસી પછી દેશનું ત્રીજું એરપોર્ટ બન્યું છે, જે આંતરરાષ્ટ્રીય મુસાફર યાતાયાત માટેના હબ-એન્ડ-સ્પોક માળખામાં જોડાયું છે. આ સમાચાર બુધવારે, 2 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ રાજ્ય અને કેન્દ્રની સત્તાવાર વિગતો સાથે સામે આવ્યો. ઉદ્ઘાટન સમારોહ મંગળવારે એરપોર્ટ પર યોજાયો હતો અને આજે તેની વિગતો ગુજરાતના મુસાફરો સુધી પહોંચી રહી છે.
મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલે સમારોહને સંબોધતાં જણાવ્યું કે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં ભારતની વિકાસ યાત્રા ઝડપથી આગળ વધી રહી છે અને તેમાં માળખાકીય સુવિધાઓનું ક્ષેત્ર મહત્વનું છે. તેમણે ‘ઉડે દેશ કા આમ નાગરિક’ અભિગમ હેઠળ યુડાન યોજનાનો ઉલ્લેખ કર્યો અને કહ્યું કે 679થી વધુ માર્ગો કાર્યરત બન્યા છે, જેથી સામાન્ય મુસાફર માટે હવાઈ યાત્રા વાસ્તવિક બની છે. તેમણે કહ્યું કે અમદાવાદથી હબ-એન્ડ-સ્પોક સેવા શરૂ થતાં ગુજરાતના આંતરરાષ્ટ્રીય મુસાફરોને ‘ઈઝ ઑફ ટ્રાવેલ’નો સીધો લાભ મળશે, જ્યારે નાનાં શહેરોના મુસાફરોને વારંવાર બોર્ડિંગ, કસ્ટમ્સ અને ઇમિગ્રેશનની પ્રક્રિયામાંથી મુક્તિ મળશે.
હબ-એન્ડ-સ્પોક એ એરલાઇન સંચાલન પદ્ધતિ છે. તેમાં નાનાં શહેરોના મુસાફરોને મુખ્ય કેન્દ્રીય એરપોર્ટ એટલે કે હબ પર લાવવામાં આવે છે અને ત્યાંથી આંતરરાષ્ટ્રીય કનેક્ટિંગ ફ્લાઇટમાં બેસાડવામાં આવે છે. આ સુવિધા હેઠળ મુસાફરનું સામાન, કસ્ટમ્સ અને ઇમિગ્રેશન સંબંધિત તપાસ મૂળ એરપોર્ટ પર જ પૂરી થાય છે. હબ એરપોર્ટ પર ફરીથી સિક્યોરિટી તપાસ કે ચેક-ઇનની જરૂર ન પડે તેવી વ્યવસ્થા ગણાવવામાં આવી છે. સ્વચાલિત સામાન ટ્રાન્સફર અને સરળ પ્રક્રિયાથી સમય બચે અને એરલાઇનોનો સંચાલન ખર્ચ પણ ઘટે તેવું અધિકારીઓએ જણાવ્યું.
કેન્દ્રીય નાગરિક ઉડ્ડયન મંત્રી કે. રામ મોહન નાયડુએ કહ્યું કે આ મોડલ વડાપ્રધાનના વિઝન અનુસાર ભારતીય નાગરિક ઉડ્ડયનને વૈશ્વિક સ્તરે નવી ઊંચાઈ આપવા માટે અમદાવાદથી શરૂ કરવામાં આવ્યું છે. અમદાવાદની વૈશ્વિક કનેક્ટિવિટી, ગુજરાતની વિશાળ અનિવાસી ભારતીય વસ્તી અને વેપાર-ઉદ્યોગની જરૂરિયાતને ધ્યાનમાં રાખીને આ મોડલ મહત્વનું રહેશે. તેમણે જણાવ્યું કે અમદાવાદથી દિલ્હી મારફતે આશરે 15 આંતરરાષ્ટ્રીય ગંતવ્યો સુધી સરળ કનેક્ટિવિટી મળશે. અમદાવાદમાં જ સામાન તપાસ અને ઇમિગ્રેશન પૂરાં થતાં દિલ્હીમાં ફ્લાઇટ બદલતી વખતે તે પ્રક્રિયા ફરી ન કરવી પડે, એથી આંતરરાષ્ટ્રીય યાત્રા વધુ સરળ બને તેવું કહેવાયું.
મંત્રીએ આંકડા આપતાં કહ્યું કે 2014માં દેશમાં 74 એરપોર્ટ હતાં, જે હવે 160થી વધુ થયાં છે. આગામી દસ વર્ષમાં યુડાનના વિસ્તરણ સાથે વધુ 100 એરપોર્ટ વિકસાવવાની યોજના છે. તેમણે ઉમેર્યું કે અમદાવાદની વધતી હવાઈ કનેક્ટિવિટી આતિથ્ય, પર્યટન, કાપડ, ફાર્માસ્યુટિકલ્સ, હીરા અને રત્ન, એન્જિનિયરિંગ, સેમિકન્ડક્ટર અને ઉત્પાદન જેવા ક્ષેત્રોને નવી ગતિ આપશે. મુસાફર અનુભવ સુધારવા યુડાન યાત્રી કાફે, એરપોર્ટ લાઇબ્રેરી અને ડિજિટલ બોર્ડિંગ પાસ જેવી પહેલો પણ ચાલુ હોવાનું જણાવાયું.
નાગરિક ઉડ્ડયન રાજ્ય મંત્રી મુરલીધર મોહોલે કહ્યું કે ‘વિકસિત ભારત 2047’ના વિઝન હેઠળ ઉડ્ડયન ક્ષેત્ર નવી ઊંચાઈએ જઈ રહ્યું છે. નીતિ સુધારા અને એમઆરઓ એટલે કે મેન્ટેનન્સ, રિપેર એન્ડ ઓવરહોલ ક્ષેત્રમાં પગલાંથી ભારત વૈશ્વિક ઉડ્ડયન હબ બનવા તરફ આગળ વધી રહ્યું છે. તેમણે કહ્યું કે વિશ્વભરમાં ફેલાયેલી ગુજરાતી ડાયસ્પોરા, રાજ્યનો મજબૂત વેપાર આધાર અને પર્યટન ક્ષમતાને કારણે અમદાવાદ વૈશ્વિક કનેક્ટિવિટીનું મોટું કેન્દ્ર બની શકે છે. નાગરિક ઉડ્ડયન સચિવ સમીર સિહનાએ કહ્યું કે વારાણસી અને અમૃતસરની સફળતા પછી અમદાવાદનું જોડાણ દેશમાં સીમલેસ કનેક્ટિવિટીનો નવો તબક્કો છે. આ મોડલ મુસાફરો, એરલાઇનો અને એરપોર્ટ ત્રણેયને લાભદાયક ગણાવાયું.
મુખ્યમંત્રીએ ગુજરાતની ઉડ્ડયન તૈયારી પર ભાર મૂક્યો. તેમણે કહ્યું કે રાજ્યમાં હાલ 19 એરપોર્ટ કાર્યરત છે, જેમાં ત્રણ આંતરરાષ્ટ્રીય એરપોર્ટનો સમાવેશ થાય છે. ગિફ્ટ સિટીમાં એરક્રાફ્ટ લીઝિંગ અને ફાઇનાન્સિંગની પ્રવૃત્તિ તેમજ દેશના પ્રથમ સ્માર્ટ સિટી ધોલેરામાં બની રહેલું ગ્રીનફિલ્ડ એરપોર્ટ ગુજરાતની સ્થિતિ મજબૂત કરશે. ધોલેરા એરપોર્ટ ગુજરાત અને દેશની અર્થવ્યવસ્થાને નવી ગતિ આપશે તેવું કહેવાયું. જાન્યુઆરી 2027માં યોજાનારા વાઇબ્રન્ટ ગુજરાત ગ્લોબલ સમિટ માટે પણ આ પ્રોજેક્ટ્સ ઉપયોગી રહેશે તેમ મુખ્યમંત્રીએ જણાવ્યું.
સમારોહમાં નાયબ મુખ્યમંત્રી હર્ષ સંઘવી, અમદાવાદના મેયર હિતેશ બારોટ, મુખ્ય સચિવ એમ. કે. દાસ, અદાણી એરપોર્ટના ડિરેક્ટર જીત અદાણી, એર ઇન્ડિયા ગ્રૂપના કોર્પોરેટ અફેર્સ વડા પી. બાલાજી, પર્યટન સચિવ કુલદીપ આર્યા તેમજ નાગરિક ઉડ્ડયન વિભાગ, એર ઇન્ડિયા અને અદાણી એરપોર્ટના પ્રતિનિધિઓ ઉપસ્થિત રહ્યા. અધિકારીઓએ સૂચવ્યું કે આ પગલું વ્યાપક નેટવર્કનો પ્રારંભિક તબક્કો છે અને ભવિષ્યમાં વધુ આંતરરાષ્ટ્રીય તેમજ કસ્ટમ્સ એરપોર્ટને આ માળખામાં જોડવાનું લક્ષ્ય છે. કાર્યરત તૈયારીને આધારે આશરે 22 એરપોર્ટને સંભવિત ઉમેદવાર તરીકે ઓળખાયા હોવાનું જણાવાયું.
અમદાવાદ અને ગુજરાતના વાચકો માટે આ નિર્ણય વ્યવહારુ છે. વડોદરા, સુરત, રાજકોટ, ભાવનગર કે અન્ય શહેરોથી અમદાવાદ આવીને વિદેશ જનારા મુસાફરોને દિલ્હીમાં ફરી કતારમાં ઊભા રહેવાનો તકલીફ ઘટે તેવી અપેક્ષા છે. એનઆરઆઈ પરિવારો, હીરા-કાપડ વેપારીઓ, ફાર્મા નિકાસકારો અને વિદ્યાર્થીઓ માટે સમયની બચત મહત્વની છે. જોકે મુસાફરોએ હજુ એરલાઇન અને ઇમિગ્રેશનની વાસ્તવિક સૂચનાઓ તપાસવી જોઈએ, કારણ કે કનેક્ટિંગ ફ્લાઇટ, વિઝા અને સામાનના નિયમો ગંતવ્ય દેશ પ્રમાણે અલગ હોય છે. આગામી દિવસોમાં કયા માર્ગો પર આ સુવિધા સૌથી પહેલાં અમલમાં આવશે તેની સત્તાવાર યાદી જોવી જરૂરી છે.
એરપોર્ટ પર મુસાફરોને સલાહ છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય ટિકિટ બુક કરતી વખતે હબ-એન્ડ-સ્પોક અથવા થ્રુ-ચેક-ઇનની વિગત પૂછે, સામાન ટૅગ અમદાવાદથી અંતિમ ગંતવ્ય સુધી લાગે છે કે કેમ તે ચકાસે અને ઇમિગ્રેશન કાઉન્ટર ક્યાં પૂરું થાય છે તે સ્પષ્ટ કરે. નાનાં શહેરોમાંથી આવતા મુસાફરોએ કનેક્ટિંગ સમય પૂરતો રાખવો જોઈએ. વેપારી સમુદાય માટે આ સુવિધા નિકાસ-આયાતની યાત્રાને સસ્તી અને ઝડપી બનાવી શકે છે, પરંતુ કાર્ગો અને પેસેન્જર નિયમો અલગ છે. રાજ્ય સરકારે ધોલેરા એરપોર્ટ અને 19 કાર્યરત એરપોર્ટની વાત કરી હોવાથી આગામી મહિનાઓમાં પ્રાદેશિક કનેક્ટિવિટી પણ ચર્ચામાં રહેશે. અમદાવાદ એક્સપ્રેસ આ વિકાસને શહેરની આંતરરાષ્ટ્રીય પહોંચ મજબૂત કરતી આજની મહત્વની ખબર ગણે છે.
