શુક્રવારે ભારતીય સંસદમાં એક મહત્વપૂર્ણ બિલ પસાર થયું છે, જેમાં ઓનલાઇન મની ગેમિંગના સંચાલન, સુવિધા અને જાહેરાત પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે. આ પ્રમોશન એન્ડ રેગ્યુલેશન ઓફ ઓનલાઇન ગેમિંગ બિલને લોકસભા પછી રાજ્યસભામાં વોઇસ વોટથી મંજૂરી આપવામાં આવી છે. ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને આઇટી મંત્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે આને ડ્રગ્સ વ્યસન જેવું ગણાવીને તેની વિરુદ્ધ કડક કાર્યવાહીની જરૂરિયાત વ્યક્ત કરી છે. આ બિલ હેઠળ ઓનલાઇન ફેન્ટસી સ્પોર્ટ્સ, પોકર, રમી જેવી કાર્ડ ગેમ્સ અને ઓનલાઇન લોટરીને પ્રતિબંધિત કરવામાં આવી છે, જેમાં 3 વર્ષની જેલ અને 1 કરોડ રૂપિયાના દંડની જોગવાઇ છે. વિપક્ષે ચર્ચા વિના પસાર કરવા પર વિરોધ કર્યો છે, પરંતુ સરકારે તેને આતંકવાદને આર્થિક સહાય આપતા પરિબળ તરીકે જોયું છે. આ નિર્ણય ભારતમાં યુવાનોને વ્યસનથી બચાવવા અને નાણાકીય સુરક્ષા વધારવા માટે લેવાયો છે.
બિલનું વિગતવાર વર્ણન અને તેની જોગવાઇઓ
આ બિલમાં ઓનલાઇન મની ગેમિંગને પૈસા જમા કરીને નાણાકીય અને અન્ય લાભની અપેક્ષાએ રમાતી ગેમ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવી છે. તેમાં તમામ પ્રકારના ઓનલાઇન બેટિંગ, જુગાર (સટ્ટા અને જુઆ)ને ગેરકાયદેસર ગણાવવામાં આવ્યા છે. મંત્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે રાજ્યસભામાં કહ્યું કે, "મની ગેમિંગ વ્યસન ડ્રગ્સ વ્યસન જેવું છે. ઓનલાઇન મની ગેમ્સ પાછળના શક્તિશાળી લોકો કોર્ટમાં પડકારશે અને સોશિયલ મીડિયા પર અભિયાન ચલાવશે. અમે જોયું છે કે આ ગેમ્સના પૈસા આતંકવાદને સમર્થન આપે છે." આ બિલ હેઠળ જાહેરાત કરનારને 2 વર્ષની જેલ અને 50 લાખનો દંડ, જ્યારે નાણાકીય વ્યવહારોની સુવિધા આપનારને 3 વર્ષની જેલ અને 1 કરોડનો દંડ થઇ શકે છે. પુનરાવર્તિત અપરાધમાં 3થી 5 વર્ષની જેલ અને 2 કરોડના દંડની જોગવાઇ છે. મુખ્ય વિભાગો હેઠળના અપરાધને જ્ઞાનપાત્ર અને નોન-બેઇલેબલ બનાવવામાં આવ્યા છે.
વિપક્ષનો વિરોધ અને સંસદીય કાર્યવાહી
સંસદમાં આ બિલ પસાર થતા સમયે વિપક્ષે તીવ્ર વિરોધ કર્યો હતો. વિપક્ષના નેતા મલ્લિકાર્જુન ખડગેએ ચર્ચા વિના પસાર કરવા પર વાંધો ઉઠાવ્યો હતો. તેઓએ કહ્યું કે, "આવા મહત્વપૂર્ણ બિલ પર ચર્ચા જરૂરી છે." જો કે, કેન્દ્રીય મંત્રી કિરેન રિજિજુએ વિપક્ષના સતત વિરોધને કારણે ચર્ચા શક્ય ન હોવાનું કહ્યું. વિપક્ષે બિહારમાં ચૂંટણી પંચના વિશેષ સુધારા પર પણ ચર્ચાની માંગ કરી હતી. આ વિરોધ વચ્ચે પણ બિલને વોઇસ વોટથી મંજૂરી મળી, જે લોકસભામાં એક દિવસ પહેલા પસાર થયું હતું.
ભારત માટે લાભ અને નુકસાન
આ બિલના અમલથી ભારતમાં યુવાનોને વ્યસનથી બચાવી શકાશે. આંકડા મુજબ, ભારતમાં 50 કરોડથી વધુ લોકો ઓનલાઇન ગેમિંગમાં સંડોવાયેલા છે, જેમાંથી 30% વ્યસની છે અને વાર્ષિક 1 લાખ કરોડથી વધુનું ટર્નઓવર છે. આ પૈસા આતંકવાદ અને અન્ય અપરાધમાં વપરાય છે, જેને અટકાવીને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા વધશે. લાભ તરીકે, બેંકો અને નાણાકીય સંસ્થાઓને આવા વ્યવહારો પર પ્રતિબંધથી નાણાકીય સ્થિરતા મળશે. જો કે, નુકસાન તરીકે ઓનલાઇન ગેમિંગ ઉદ્યોગમાં 10 લાખથી વધુ નોકરીઓ જોખમમાં છે, અને કેટલીક કંપનીઓ કોર્ટમાં પડકારી શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, એક યુવાને ઓનલાઇન પોકરમાં 5 લાખ હારીને આત્મહત્યા કરી હતી, જે આ વ્યસનની ગંભીરતા દર્શાવે છે.
આગળના પગલાં અને અસરો
આ બિલ અમલમાં આવ્યા પછી બેંકોને આવા વ્યવહારો અટકાવવા પડશે, જેનાથી ગેમિંગ કંપનીઓના સોશિયલ મીડિયા અભિયાનો વધશે. સરકારે આને આતંકવાદ વિરોધી પગલું ગણાવ્યું છે. ભારતમાં આવા પ્રતિબંધથી યુવા પેઢીને ઉત્પાદક કાર્યો તરફ વાળી શકાશે, પરંતુ ઉદ્યોગને નુકસાન પણ થશે.
