નવી દિલ્હી, જૂન 2026: ગ્રાહકો માટે ખરીદી, ખર્ચ અને ચુકવણી કરવાની પદ્ધતિઓ ઝડપથી વિકસી રહી છે. આજે, ડિજિટલ વ્યવહારો હવે એક જ ચેનલ અથવા જ વ્યવહાર સુધી મર્યાદિત નથી - ગ્રાહકો રિટેલ અને ઈ-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ પર વધુને વધુ વ્યવહારો કરી રહ્યા છે, મુસાફરી માટે ટિકિટો બુક કરી રહ્યા છે, બિલ ચૂકવી રહ્યા છે અથવા રોજિંદા ખર્ચનું સંચાલન કરી રહ્યા છે. આ સાથે આ ડિજિટલ ફૂટપ્રિન્ટ છેતરપિંડી કરનારાઓ માટે વધુને વધુ અત્યાધુનિક પદ્ધતિઓ દ્વારા શંકાસ્પદ વપરાશકર્તાઓને લક્ષ્ય બનાવવાની નવી તકો પણ ઊભી કરી છે.
RBI ના વાર્ષિક અહેવાલ 2025–26 અનુસાર, કાર્ડ અને ઇન્ટરનેટ છેતરપિંડી અંગે જે કેસો નોંધાય છે તેમાં છેતરપિંડીના કેસોમાં લગભગ 74% હિસ્સો ધરાવે છે, અને આ દેશમાં સૌથી વધુ નોંધાયેલા નાણાકીય છેતરપિંડીના સ્વરૂપો પૈકી એક છે. આ ઘટનાઓ નાણાકીય નુકસાન, અસુવિધા અને ભાવનાત્મક મુશ્કેલીનું કારણ બની શકે છે.
આવી ઘટનાઓ સતત વધતી રહી છે અને તેનું આવર્તન વધતાં તે અંગે જાગૃતિ અને સલામત ડિજિટલ નાણાકીય પ્રથાઓ મહત્વપૂર્ણ બની ગઈ છે. SBI કાર્ડ જેવી ગ્રાહક કેન્દ્રિત નાણાકીય સંસ્થાઓ ગ્રાહક સુરક્ષા અને અનુભવને વધારવા માટે અદ્યતન ટેકનોલોજી, ઉન્નત સુરક્ષા ક્ષમતાઓ, 24*7 લાઇવ ચેટ સપોર્ટ અને સમગ્ર ઇકોસિસ્ટમમાં ગ્રાહક જાગૃતિ માટે કામ કરે છે. પરંતુ તેની સાથે ગ્રાહકો માટે છેતરપિંડીની ઘટનાઓ ટાળવા અને ઘટાડવા માટે સભાન રીતે, સાવચેત રહીને સચેત ટેવો અપનાવવી ખૂબ જ જરૂરી છે.
આ અંગે ટિપ્પણી કરતા, SBI કાર્ડના MD અને CEO, સલિલા પાંડેએ જણાવ્યું હતું કે: “ડિજિટલ પેમેન્ટ્સ અને ક્રેડિટ કાર્ડ ઉદ્યોગનું ભવિષ્ય વિશ્વાસ પર આધારિત છે. આ ઉદ્યોગ અદ્યતન સુરક્ષા માળખામાં રોકાણ અને ડેટા સુરક્ષા પહેલ સહિત અનેક મુખ્ય પગલાં લઈ રહ્યું છે. પણ સાથે સાથે, છેતરપિંડીની નવી યુક્તિઓ પણ વિકસિત થાય છે, માટે ગ્રાહકોએ એ સમજવું જોઈએ કે આ કૌભાંડો કેવી રીતે થાય છે અને તે જ ઘણીવાર તેમનું રક્ષણ કરી શકે છે. સંદેશાવ્યવહારની ચકાસણી કરવી, સંવેદનશીલ માહિતી જાહેર ન કરવી અને અનિચ્છનીય વિનંતીઓથી સાવધ રહેવા જેવી સરળ ટેવોથી ગ્રાહકોને છેતરપિંડીનો ભોગ બનવામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો કરી શકે છે.”
SBI કાર્ડ અનુસાર, અહીં એવા દસ પગલાં આપવામાં આવ્યા છે જે દરેક ગ્રાહકે અનુસરવા જોઈએ, જેથી સુરક્ષિત, સ્માર્ટ અને વધુ આત્મવિશ્વાસપૂર્ણ ચુકવણી અનુભવ મળી શકે:
1. માત્ર વિશ્વસનીય પ્લેટફોર્મ પરથી જ ખરીદી કરો:
હંમેશા સત્તાવાર બ્રાન્ડ વેબસાઇટ્સ અથવા વિશ્વસનીય બજારો પરથી ખરીદી કરવી જોઈએ. સોશિયલ મીડિયા અથવા મેસેજિંગ એપ્લિકેશન્સ દ્વારા શેર કરાયેલ નકલી વેબસાઇટ્સમાંથી રેન્ડમ લિંક્સ અથવા જોડાણો પર ક્લિક ન કરવું જોઈએ કારણ કે તે ડિજિટલ છેતરપિંડી માટે એક સામાન્ય માર્ગ બની ગયો છે.
2. માત્ર વિશ્વસનીય સ્ત્રોતોમાંથી જ એપ્લિકેશન્સ ડાઉનલોડ કરો:
ફક્ત સત્તાવાર એપ્લિકેશન સ્ટોર્સમાંથી જ મોબાઇલ એપ્લિકેશન્સ ઇન્સ્ટોલ કરો. અજાણી વેબસાઇટ્સ અથવા ચકાસાયેલ ન હોય તેવા સ્ત્રોતોમાંથી APK ફાઇલો અથવા એપ્લિકેશન્સ ડાઉનલોડ ન કરવી જોઈએ જેમાં WhatsApp, SMS, ઇમેઇલ, સોશિયલ મીડિયા અથવા QR કોડ દ્વારા ચકાસાયેલ સ્ત્રોતો દ્વારા શેર કરાયેલ લિંક્સનો સમાવેશ થાય છે, કારણ કે તેમાં ઉપકરણ અને વ્યક્તિગત માહિતી સાથે ગેરરીતિ કરવા માટે માલવેર હોઈ શકે છે.
3. ક્યારેય વ્યક્તિગત વિગતો શેર ન કરો:
વ્યક્તિઓએ ક્યારેય કોઈની સાથે કાર્ડ વિગતો, PIN, OTP, અથવા CVV શેર ન કરવી જોઈએ અને વ્યવહારો કરતા પહેલા હંમેશા કોઈપણ કૉલ, ઇમેઇલ અથવા સંદેશની સત્યતા ચકાસવી જોઈએ. સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સ પર ફરિયાદ/પ્રશ્ન કરતી વખતે ક્યારેય તમારા કાર્ડ વિગતો અથવા ફોન નંબર શેર ન કરો. કાયદેસર સંસ્થાઓ ક્યારેય ગુપ્ત વિગતો માંગતી નથી.
4. સ્ક્રીન શેરિંગ છેતરપિંડી અટકાવો:
વ્યક્તિઓએ તેમના ઉપકરણ જેમ કે લેપટોપ, ડેસ્કટોપ અને મોબાઇલ ફોનની સ્ક્રીનો કોઈપણ અજાણ્યા વ્યક્તિને શેર કરવાનું ટાળવું જોઈએ.
5. ફિશિંગના પ્રયાસોથી સાવધ રહો:
ફિશિંગ ઇમેઇલ્સ, સંદેશાઓ અને કૉલ્સથી સાવધ રહો. કારણ કે તેઓ તમારા એકાઉન્ટને સસ્પેન્ડ કરવામાં આવ્યું છે, પોઈન્ટ્સ/ઓફર્સની સમયસીમા સમાપ્ત થવાની છે અથવા નકલી ડિલિવરી અપડેટ્સ, નકલી ઇ-ચલણો, ટેક્સ નોટિસ/દંડનો દાવો કરે છે. હંમેશા સત્તાવાર ગ્રાહક સંભાળ પ્રતિનિધિઓ સાથે માહિતી/ફેરફારોની ચકાસણી કરો. અસલી સંસ્થાઓ અને ક્રેડિટ કાર્ડ જારીકર્તાઓ કાર્ડધારક પાસેથી ક્યારેય ગુપ્ત વિગતો (OTP, CVV, PIN, પાસવર્ડ્સ, વગેરે) અથવા સંદેશ માંગતા નથી.
6. નાણાકીય સંસ્થાઓનું પ્રતિનિધિત્વ કરવાનો દાવો કરતા કૉલ્સ ચકાસો:
છેતરપિંડી કરનારાઓ વારંવાર બેંક અધિકારીઓ, ક્રેડિટ કાર્ડ પ્રતિનિધિઓ, ગ્રાહક સંભાળ અધિકારીઓ અથવા નાણાકીય સલાહકારો હોવાનો દાવો કરે છે અને કૉલ કરે છે. તેઓ કાર્ડ અપગ્રેડ કરવા, ક્રેડિટ મર્યાદામાં વધારો કરવો, પુરસ્કાર રિડેમ્પશન, સેટલમેન્ટ ઑફર્સ અથવા એકાઉન્ટ ફરીથી સક્રિયકરણ જેવી સેવાઓ પ્રદાન કરવાની તાકીદ અથવા ભય દર્શાવે છે. જો તમને આવો કૉલ આવે છે, તો તેને ડિસ્કનેક્ટ કરો અને તેના સત્તાવાર ગ્રાહક સેવા ચેનલોનો ઉપયોગ કરીને સંસ્થાનો સીધો સંપર્ક કરો.
7. ચુકવણી છેતરપિંડીથી સાવધ રહો અને શંકાસ્પદ પ્રવૃત્તિની તાત્કાલિક જાણ કરો:
જો તમને તમારા ખાતામાં કોઈ ચકાસાયેલ ન હોય તેવી ચુકવણી અથવા રિફંડ દેખાય, તો કોઈપણ પગલાં લેતા પહેલા હંમેશા ખાતરી કરો કે આ રકમ જમા થઈ છે કે નહીં. જો તમે આકસ્મિક રીતે સંવેદનશીલ માહિતી શેર કરો છો, અને શંકાસ્પદ લિંક પર ક્લિક કરો છો, અને ચકાસાયેલ ન હોય તેવી એપ્લિકેશન ઇન્સ્ટોલ કરો છો અથવા અનધિકૃત એકાઉન્ટ પ્રવૃત્તિ જુઓ છો, તો તાત્કાલિક તમારી બેંક અથવા કાર્ડ જારીકર્તાનો સંપર્ક કરો, અસરગ્રસ્ત કાર્ડ(કાર્ડ્સ) અથવા એકાઉન્ટ(એકાઉન્ટસ) ને બ્લોક કરો અને વિલંબ કર્યા વિના સાયબર ક્રાઇમ અધિકારીઓને ઘટનાની જાણ કરો.
8. ઑફર્સ અને રિવોર્ડ પોઈન્ટ્સ ચકાસો:
અવાસ્તવિક ડિસ્કાઉન્ટ, રિફંડ સૂચનાઓ અને કપટપૂર્ણ સોદાઓથી સાવચેત રહો, ખાસ કરીને ઉચ્ચ-મૂલ્યની વસ્તુઓ પર, અને ચુકવણી કરતા પહેલા હંમેશા બ્રાન્ડ સાથે ઑફર્સ ચકાસો. એ જ રીતે, લિંક્સ પર ક્લિક કરીને અથવા વ્યક્તિગત/ક્રેડિટ કાર્ડ વિગતો શેર કરીને રિવોર્ડ પોઈન્ટ્સ રિડીમ કરવા માટે કહે એવા કોઈપણ SMS, ઈ-મેલ અથવા કૉલ્સની અધિકૃતતા તપાસો, અને તેની કાયદેસરતાની પુષ્ટિ કર્યા વિના ક્યારેય આગળ વધશો નહીં.
9. ટ્રાન્ઝેક્શન ચેતવણીઓ સક્ષમ કરો અને એકાઉન્ટ્સનું નિયમિત નિરીક્ષણ કરો:
બધા કાર્ડ વ્યવહારો માટે SMS, ઈમેલ અને મોબાઇલ એપ્લિકેશન સૂચનાઓ સક્રિય કરો. તમારે નિયમિતપણે એકાઉન્ટ પ્રવૃત્તિની સમીક્ષા કરવી જોઈએ અને કોઈપણ અનધિકૃત અથવા શંકાસ્પદ વ્યવહારોની તાત્કાલિક જાણ તમારા કાર્ડ જારીકર્તાને કરવી જોઈએ.
10. હંમેશા મજબૂત પાસવર્ડ પસંદ કરો:
એકાઉન્ટ પાસવર્ડ નિયમિતપણે અપડેટ કરવો અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. હંમેશા એક મજબૂત અને અનન્ય પાસવર્ડ પસંદ કરો જે તમારા ઈ-મેલ/સોશિયલ મીડિયા એકાઉન્ટ પાસવર્ડથી અલગ હોય. ક્યારેય કોઈની સાથે તમારો પાસવર્ડ શેર કરશો નહીં.
ડિજિટલ છેતરપિંડી સામે સૌથી અસરકારક રક્ષણ અથવા બચાવ એ કોઈ એક સાધન કે ટેકનોલોજી નથી, પરંતુ લોકોની જાગૃતિ, સાવધાની અને જવાબદાર રીતે નાણાકીય વર્તનનું સંયોજન છે. છેતરપિંડી કરનારાઓ નવી નવી યુક્તિઓ અપનાવે છે, ત્યારે ગ્રાહકોએ તેમની વ્યક્તિગત અને નાણાકીય માહિતીને સુરક્ષિત રાખવામાં સમાન રીતે સક્રિય રહેવું
જોઈએ. જાણકાર અને સતર્ક રહેવાથી ગ્રાહકો વધુ વિશ્વાસ અને સુરક્ષા સાથે ડિજિટલ ચુકવણીનો ઉપયોગ કરી શકે છે.
