ટ્રમ્પનો નવો દાવો: ટેરિફના જોરે ભારત-પાકિસ્તાન વચ્ચેનું યુદ્ધ રોક્યું
વોશિંગ્ટનથી એક ચોંકાવનારા સમાચાર સામે આવ્યા છે જેમાં અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ફરી એકવાર દક્ષિણ એશિયાના ભૂરાજકીય ઘટનાક્રમ પર પોતાનો હક જતાવ્યો છે. વ્હાઇટ હાઉસમાં એક એક્ઝિક્યુટિવ ઓર્ડર પર હસ્તાક્ષર કરવાના કાર્યક્રમ દરમિયાન ટ્રમ્પે પત્રકારો સમક્ષ પુનરોચ્ચાર કર્યો કે વર્ષ 2025માં ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે ફાટી નીકળેલા ભીષણ સંઘર્ષને તેમણે આર્થિક હથિયાર એટલે કે ટેરિફ દ્વારા શાંત પાડ્યો હતો. ટ્રમ્પના મતે, જો તેમણે મધ્યસ્થી ન કરી હોત તો આ બંને પરમાણુ સંપન્ન દેશો વચ્ચેના યુદ્ધમાં 3 થી 5 કરોડ લોકોના જીવ ગયા હોત. ઉલ્લેખનીય છે કે ભારત સરકાર દ્વારા આ દાવાઓને ક્યારેય સત્તાવાર સમર્થન મળ્યું નથી, છતાં ટ્રમ્પ પોતાના આ 'પીસમેકર' હોવાના દાવા પર અડગ દેખાઈ રહ્યા છે.
ગુરુવારે સ્થાનિક સમય મુજબ આયોજિત આ કાર્યક્રમમાં ટ્રમ્પનો આત્મવિશ્વાસ છલકાતો હતો. તેમણે દાવો કર્યો કે અત્યાર સુધીમાં તેમણે કુલ આઠ જેટલા યુદ્ધો અટકાવ્યા છે. ટ્રમ્પના શબ્દોમાં કહીએ તો, "લગભગ દરેક કિસ્સામાં સંબંધિત દેશોએ મને આભાર માનતા પત્રો મોકલ્યા છે અને નોબેલ સમિતિને પણ ભલામણો કરી છે." ભારત-પાકિસ્તાન મુદ્દે વાત કરતા તેમણે ઉમેર્યું કે પાકિસ્તાનના વડાપ્રધાને પોતે સ્વીકાર્યું હતું કે મેં કરોડો લોકોના જીવ બચાવ્યા છે. જ્યારે બંને દેશો આમને-સામને હતા અને 11 જેટલા વિમાનો તોડી પાડવામાં આવ્યા હતા, ત્યારે મેં ટેરિફનો ઉપયોગ કરીને આ વિવાદ ઉકેલ્યો હતો. મેં સ્પષ્ટ કહ્યું હતું કે જો તમે લડવાનું ચાલુ રાખશો તો હું તમારા પર આકરા ટેરિફ લાદીશ.
આર્થિક દબાણની આ રણનીતિ ટ્રમ્પની વિદેશ નીતિનો મુખ્ય હિસ્સો રહી છે. ટ્રમ્પે પત્રકારોને હસતા હસતા કહ્યું કે મારી ધમકી સાંભળીને બંને દેશોએ વિનંતી કરી હતી કે "મહેરબાની કરીને આવું ન કરો." ગત વર્ષે 10 મેના રોજ સોશિયલ મીડિયા પર ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે 'તાત્કાલિક અને પૂર્ણ' સીઝફાયરની જાહેરાત કર્યા બાદ ટ્રમ્પ અત્યાર સુધીમાં 80થી વધુ વખત આ વાત દોહરાવી ચૂક્યા છે. વ્હાઇટ હાઉસમાં પરત ફર્યાના પ્રથમ વર્ષમાં જ તેમણે આઠ યુદ્ધો રોક્યા હોવાનું ક્રેડિટ લેવાનું તેઓ ચૂકતા નથી. એરિઝોનાના ફોનિક્સમાં આયોજિત એક કાર્યક્રમમાં પણ તેમણે પોતાને વિશ્વના સૌથી મોટા શાંતિદૂત તરીકે રજૂ કર્યા હતા.
ઓપરેશન સિંદૂર અને ભારતીય પક્ષ
ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચેના આ તણાવને 'ઓપરેશન સિંદૂર' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ ઓપરેશન ભારત દ્વારા પહેલગામ આતંકવાદી હુમલાના જવાબમાં પાકિસ્તાન અને પાકિસ્તાન અધિકૃત જમ્મુ-કાશ્મીર (PoJK) માં આતંકવાદી ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર કરવામાં આવ્યું હતું. ભારતનું સત્તાવાર વલણ ટ્રમ્પના દાવાથી તદ્દન અલગ છે. ભારત સરકારના જણાવ્યા અનુસાર, સીઝફાયર ત્યારે થયો જ્યારે પાકિસ્તાનના ડાયરેક્ટર જનરલ ઓફ મિલિટરી ઓપરેશન્સ (DGMO) એ તેમના ભારતીય સમકક્ષનો સંપર્ક કર્યો હતો. આ એક સૈન્ય સમજૂતી હતી જે મેદાન પરની સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને લેવામાં આવી હતી, જેમાં કોઈ ત્રીજા પક્ષની આર્થિક ધમકીનો ઉલ્લેખ નથી.
વધુમાં, 20 ફેબ્રુઆરીના રોજ આયોજિત 'બોર્ડ ઓફ પીસ' કાર્યક્રમ દરમિયાન ટ્રમ્પે આ મધ્યસ્થીની વિગતો આપતા જણાવ્યું હતું કે તેમણે બંને પરમાણુ હથિયારો ધરાવતા પડોશીઓ પર '200 ટકા ટેરિફ' લાદવાની ધમકી આપી હતી. આર્થિક પ્રતિબંધોનો આવો ભય ઉભો કરીને તેમણે બંને દેશોને વાટાઘાટોના ટેબલ પર લાવ્યા હોવાનો દાવો કર્યો છે. જોકે, રાજદ્વારી નિષ્ણાતો આ વાતને શંકાની નજરે જુએ છે, કારણ કે ભારત હંમેશા દ્વિપક્ષીય મુદ્દાઓમાં ત્રીજા પક્ષની દખલગીરીનો વિરોધ કરતું આવ્યું છે. તેમ છતાં, ટ્રમ્પના આ નિવેદનો અમેરિકાના ઘરેલું રાજકારણમાં અને તેમની છબીને મજબૂત કરવા માટે વારંવાર કરવામાં આવે છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિક્રિયા અને સુરક્ષાનું પાસું
ટ્રમ્પનો દાવો માત્ર આર્થિક બાબતો સુધી મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે દક્ષિણ એશિયાની સુરક્ષા વ્યવસ્થાને પણ સ્પર્શે છે. જ્યારે તેમણે 11 વિમાનો તોડી પાડવાની વાત કરી, ત્યારે તે યુદ્ધની ગંભીરતા દર્શાવે છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, 2025નો એ સંઘર્ષ દાયકાઓનો સૌથી મોટો સૈન્ય ટકરાવ હતો. ટ્રમ્પનું માનવું છે કે અમેરિકી બજારની પહોંચ ગુમાવવાનો ડર એટલો મોટો હતો કે બંને દેશોએ યુદ્ધ વિરામ સ્વીકારવો પડ્યો. નોંધવા જોગ છે કે, ટ્રમ્પના શાસનકાળ દરમિયાન 'અમેરિકા ફર્સ્ટ'ની નીતિ હેઠળ વેપારને જ હથિયાર બનાવવામાં આવ્યું છે, જેનો પડઘો આ કિસ્સામાં પણ જોવા મળે છે.
બીજી તરફ, પાકિસ્તાન તરફથી પણ આ મામલે મિશ્ર સંકેતો મળ્યા છે. ટ્રમ્પના દાવા મુજબ પાકિસ્તાની વડાપ્રધાને તેમનો આભાર માન્યો હતો, પરંતુ ઈસ્લામાબાદે સત્તાવાર રીતે આવી કોઈ પુષ્ટિ કરી નથી. ભારતની વ્યૂહાત્મક સ્વાયત્તતા માટે આ પ્રકારના દાવાઓ પડકારરૂપ બને છે, કારણ કે ભારત પોતાની સૈન્ય કાર્યવાહી અને તેના પરિણામોને પોતાની સફળતા માને છે. ઓપરેશન સિંદૂર દ્વારા ભારતે આતંકવાદ સામે જે ઝીરો ટોલરન્સની નીતિ અપનાવી હતી, તેને ટ્રમ્પના દાવાઓ એક અલગ જ રંગ આપી રહ્યા છે. આ સંદર્ભે, આંતરરાષ્ટ્રીય મંચ પર ભારતની છબી એક મજબૂત રાષ્ટ્ર તરીકેની છે જે પોતાના નિર્ણયો લેવા માટે સક્ષમ છે.
ડેટા અને હકીકતોની વાત કરીએ તો, ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેનો વેપાર એટલો મોટો છે કે 200 ટકા ટેરિફની અસર વિનાશક હોઈ શકે. કદાચ આ જ કારણ છે કે ટ્રમ્પ આ વાતને વારંવાર દોહરાવે છે જેથી વિશ્વને બતાવી શકાય કે અમેરિકાની આર્થિક શક્તિ કોઈપણ યુદ્ધને રોકવા માટે પૂરતી છે. જોકે, વાસ્તવિકતામાં યુદ્ધના મેદાનમાં લેવાયેલા નિર્ણયો અને ડિપ્લોમેટિક ચેનલો દ્વારા થતી વાતચીત હંમેશા ગુપ્ત અને જટિલ હોય છે. ટ્રમ્પની આ નિવેદનબાજી તેમની આગામી ચૂંટણીની રણનીતિનો ભાગ હોઈ શકે છે, જ્યાં તેઓ પોતાને વિશ્વના તારણહાર તરીકે રજૂ કરવા માંગે છે.
નિષ્કર્ષમાં જોઈએ તો, ટ્રમ્પનો દાવો અને ભારતનું વલણ બે વિરોધાભાસી ચિત્રો ઉભા કરે છે. એક તરફ અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિની 'ટેરિફ ડિપ્લોમેસી' છે, તો બીજી તરફ ભારતની સૈન્ય કાર્યવાહી અને દ્વિપક્ષીય સમજૂતી છે. આગામી સમયમાં જ્યારે આ ઘટનાક્રમના વધુ પુરાવાઓ બહાર આવશે, ત્યારે જ સત્યની વધુ સ્પષ્ટતા થશે. હાલ પૂરતું તો ટ્રમ્પ આ "8 યુદ્ધોના વિજેતા" હોવાના ટેગ સાથે પોતાની પીસમેકરની છબીને ચમકાવી રહ્યા છે. શું ખરેખર ટેરિફના ડરે પરમાણુ યુદ્ધ ટળ્યું કે પછી આ માત્ર એક રાજકીય અતિશયોક્તિ છે, તે પ્રશ્ન હજુ પણ આંતરરાષ્ટ્રીય વર્તુળોમાં ચર્ચાનો વિષય છે.
