કિશોર સોલંકી (અમદાવાદ એક્સપ્રેસ ન્યુઝ રિપોર્ટર): સૌરાષ્ટ્રના અમરેલી જિલ્લામાં છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી અવિરત અને સાર્વત્રિક રીતે પડી રહેલા ભારેથી અતિભારે વરસાદના કારણે સમગ્ર પંથક જળબંબોળ થઈ ગયો છે. આ મૂશળધાર વરસાદને પગલે જિલ્લાના સિંચાઈ વિભાગ હસ્તકના નાના-મોટા તમામ મુખ્ય ડેમોમાં પાણીની ભારેથી અતિભારે આવક (Inflow) થઈ રહી છે. અમરેલી જિલ્લાના કાલી નદી અને શેત્રુંજી બેસિનના મુખ્ય ૧૦ ડેમોમાંથી ૨ મોટા ડેમ અત્યાર સુધીમાં સંપૂર્ણ એટલે કે ૧૦૦ ટકા ભરાઈને ઓવરફ્લો થઈ ચૂક્યા છે.
જ્યારે જિલ્લાના અન્ય ૫ મહત્વના ડેમોમાં પણ તેની સપાટીના ૯૦ ટકાથી વધુ જળસંગ્રહ નોંધાઈ ચૂક્યો છે. કેચમેન્ટ એરિયામાંથી થઈ રહેલી પાણીની આ સતત અને વ્યાપક આવકને સંતુલિત કરવા માટે સિંચાઈ વિભાગ દ્વારા જિલ્લાના ૬ મુખ્ય ડેમોમાંથી તબક્કાવાર અને નિયંત્રિત રીતે પાણી છોડવામાં (Outflow) આવી રહ્યું છે. જેને કારણે અમરેલીની જીવાદોરી સમાન શેત્રુંજી નદી અને તેની આસપાસની સહાયક નદીઓમાં ઘોડાપૂર જેવી ભયાનક સ્થિતિ સર્જાઈ છે. નદીઓ બે કાંઠે વહેતી થતાં ગ્રામ્ય વિસ્તારોના સંપર્ક તૂટવાની ભીતિ સેવાઈ રહી છે.
ધાતરવડી-૧ અને સુખભાદર ડેમ સંપૂર્ણ ઓવરફ્લો: જુઓ ડેમોની વર્તમાન સ્થિતિ
સિંચાઈ વિભાગની ફ્લડ કંટ્રોલ ઓફિસ દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા સત્તાવાર આંકડાઓ મુજબ, જિલ્લાના જળાશયોની પરિસ્થિતિ અને પાણીની આવક-જાવકનો વિગતવાર ચિતાર નીચે મુજબ છે:
ધાતરવડી-૧ અને સુખભાદર ડેમ: રાજુલા પંથકની જીવાદોરી સમાન ધાતરવડી-૧ અને સુખભાદર ડેમ પોતાની સર્વોચ્ચ સપાટી વટાવીને ૧૦૦ ટકા ભરાઈ ગયા છે અને તેના પર કુદરતી ઓવરફ્લો ચાલુ છે. સુરક્ષાના ભાગરૂપે ધાતરવડી-૧ ડેમમાંથી હાલમાં ૩૬૪ ક્યુસેક અને સુખભાદર ડેમમાંથી ૬૨૨.૯૪ ક્યુસેક પાણી નદીના પટમાં છોડવામાં આવી રહ્યું છે.
ખોડિયાર ડેમ: અમરેલીના ધારી નજીક આવેલો અને જિલ્લાનો વિશાળ ગણાતો ખોડિયાર ડેમ હાલમાં ૯૬.૮૩ ટકા જેટલો જળસંગ્રહ ધરાવે છે. ડેમમાં પાણીની વિપુલ આવક ચાલુ હોવાથી તેના ૨ દરવાજા ૦.૧૫ મીટર સુધી ખોલીને આશરે ૮૦૦ ક્યુસેક પાણી શેત્રુંજી નદીમાં વહાવવામાં આવી રહ્યું છે.
રાયડી ડેમ: આ ડેમ પણ ભયજનક સપાટીની નજીક એટલે કે ૯૫.૨૪ ટકા જેટલો ભરાઈ ગયો છે. સાવચેતીના પગલારૂપે ડેમનો ૧ દરવાજો એક ફૂટ સુધી ઉપર કરીને તેમાંથી ૬૪ ક્યુસેક પાણી સતત છોડવામાં આવી રહ્યું છે.
ધાતરવડી-૨ ડેમ: આ જળાશયમાં હાલમાં ૯૩.૭૨ ટકા પાણીનો જીવંત જથ્થો ઉપલબ્ધ છે. ઉપરવાસના ભારે પ્રવાહને લીધે ડેમના ૪ દરવાજા ૦.૩૦ મીટર સુધી ખોલીને હાલમાં જિલ્લામાં સૌથી વધુ ૪,૦૮૪ ક્યુસેક પાણી છોડાઈ રહ્યું છે, જેને કારણે નીચાણવાળા ગ્રામ્ય વિસ્તારો હાઈએલર્ટ પર છે.
શેલ-દેડમલ ડેમ: આ ડેમની સ્થિતિ હાલ વહીવટી રીતે નિયંત્રણમાં છે, જેમાં હાલની તારીખે ૭૭.૪૯ ટકા પાણીનો જથ્થો સંગ્રહિત છે અને નવીન આવક પર નજર રાખવામાં આવી રહી છે.
જિલ્લાના કેટલાક ડેમોમાં હજુ જળસંગ્રહ ઓછો: સુકા ભઠ્ઠ વિસ્તારોને રાહત
જ્યારે એક તરફ જિલ્લાના અડધાથી વધુ ડેમો છલકાઈ રહ્યા છે અને પૂરની સ્થિતિ છે, ત્યારે આશ્ચર્યજનક રીતે અમરેલીના કેટલાક ચોક્કસ ભૌગોલિક વિસ્તારોના ડેમોમાં હજુ ધારી સત્તાવાર આવક થઈ નથી. આ ઓછા જળસંગ્રહ ધરાવતા જળાશયોમાં મુખ્યત્વે કેરી ડેમ (જેમાં માત્ર ૧૨.૯૩ ટકા પાણી છે), મુંજિયાસર ડેમ (૧૬.૩૦ ટકા), વડી ડેમ (૯.૦૭ ટકા) અને વડિયા ડેમ (જેમાં અત્યંત ચિંતાજનક રીતે માત્ર ૦.૨૯ ટકા પાણીનો જથ્થો છે) નો સમાવેશ થાય છે. જોકે, વડિયા ડેમની સ્થાનિક ભૌગોલિક સ્થિતિ અને વહીવટી તકનીકી કારણોસર તેમાંથી પણ નિયત માત્રામાં પાણી છોડવાની પ્રક્રિયા હાલ ચાલુ રાખવામાં આવી છે. વન્યજીવોના પીવાના પાણી માટે આ આવક આશીર્વાદરૂપ સાબિત થશે.
આપત્તિ વ્યવસ્થાપન અને સિંચાઈ વિભાગ દ્વારા નીચાણવાળા ગામોને એલર્ટ
હવામાન વિભાગની નવીનતમ આગાહી અનુસાર, આગામી ૪૮ કલાક દરમિયાન સૌરાષ્ટ્ર અને ખાસ કરીને અમરેલી જિલ્લાના કેચમેન્ટ વિસ્તારોમાં ભારેથી અતિભારે વરસાદ પડવાની સંભાવના અકબંધ છે. આ પરિસ્થિતિમાં ડેમોમાં પાણીની આવક હજુ આકસ્મિક રીતે વધી શકે છે, જે પૂરની સ્થિતિને વધુ ગંભીર બનાવી શકે છે.
આ સંભવિત ખતરાને ધ્યાનમાં રાખીને અમરેલી જિલ્લા સિંચાઈ વિભાગ, આપત્તિ વ્યવસ્થાપન માળખું (Disaster Management) અને સ્થાનિક વહીવટી તંત્ર ચોવીસેય કલાક તમામ ડેમોની સપાટી પર વાયરલેસ સેટ અને ડિજિટલ મોનિટરિંગ દ્વારા સતત નજર રાખી રહ્યું છે. નદી કિનારાના અને નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં વસતા તમામ નગરજનો અને ખેડૂતોને નદીના પટમાં ન જવા, પશુઓને સુરક્ષિત સ્થળે ખસેડવા અને સાવચેતી રાખવા સત્તાવાર સૂચના આપી દેવામાં આવી છે. તાલુકા વિકાસ અધિકારીઓ અને મામલતદારોને પણ હેડક્વાર્ટર ન છોડવા જિલ્લા કલેક્ટર દ્વારા કડક આદેશો જારી કરાયા છે.
