ભારતમાં સોનાની આયાતમાં 82% નો તોતિંગ ઉછાળો: એપ્રિલમાં $5.62 અબજ પર પહોંચી
ભારતમાં સોનાની આયાતમાં (Gold Imports) ચાલુ નાણાકીય વર્ષના પ્રથમ મહિનામાં જ જબરદસ્ત ઉછાળો જોવા મળ્યો છે. વાણિજ્ય મંત્રાલયના તાજેતરના આંકડા મુજબ, એપ્રિલ 2026 માં સોનાની આયાત 82% વધીને 5.62 અબજ ડોલર (અંદાજે ₹47,000 કરોડ) પર પહોંચી ગઈ છે. આ આશ્ચર્યજનક વધારા પાછળ અક્ષય તૃતીયા જેવા તહેવારોની માંગ અને લગ્નસરાની મોસમને મુખ્ય કારણ માનવામાં આવે છે. જોકે, સોનાની આયાતમાં થયેલો આ વધારો દેશની વ્યાપાર ખાધ (Trade Deficit) માટે ચિંતાનો વિષય બન્યો છે.
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર સોનાની સાથે ચાંદીની આયાતમાં પણ 157% નો તોતિંગ વધારો નોંધાયો છે.
ઉલ્લેખનીય છે કે, ગયા વર્ષે સમાન ગાળામાં સોનાની આયાત અંદાજે 3.09 અબજ ડોલર હતી. આ વખતે આંકડો લગભગ બમણો થવાને કારણે ભારતના ચાલુ ખાતાની ખાધ (CAD) પર દબાણ વધવાની શક્યતા છે. સંવાદદાતા જણાવે છે કે પીએમ મોદીએ અગાઉ નાગરિકોને સોનાના રોકાણ કરતા ઉત્પાદક ક્ષેત્રોમાં રોકાણ કરવા વિનંતી કરી હતી, પરંતુ ભારતીય પરિવારોમાં સોના પ્રત્યેનો લગાવ હજુ પણ અકબંધ છે. મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલી ભૌગોલિક રાજકીય અસ્થિરતાને કારણે પણ રોકાણકારો સુરક્ષિત આશ્રયસ્થાન તરીકે સોના તરફ વળ્યા છે.
ચાંદીની આયાતમાં રેકોર્ડ વધારો અને બજારની સ્થિતિ
આ ઘટના એ સમયે સામે આવી છે જ્યારે ઔદ્યોગિક વપરાશ અને રોકાણ માટે ચાંદીની માંગ પણ ચરમસીમા પર છે. એપ્રિલ મહિનામાં ચાંદીની આયાત $157 મિલિયનથી વધીને $400 મિલિયનને પાર કરી ગઈ છે. વાણિજ્ય મંત્રાલયના અહેવાલ મુજબ, માત્ર જ્વેલરી જ નહીં પરંતુ ટેકનોલોજી અને સોલર પેનલ ઉત્પાદનમાં ચાંદીનો વધતો ઉપયોગ આ ઉછાળા માટે જવાબદાર છે.
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર વૈશ્વિક સ્તરે કિંમતી ધાતુઓના ભાવમાં વધઘટ હોવા છતાં સ્થાનિક માંગ મજબૂત રહી છે.
નોંધવા જોગ છે કે, એપ્રિલમાં વ્યાપાર ખાધ વધીને $19.1 અબજ થઈ ગઈ છે, જે ગયા વર્ષે સમાન મહિનામાં $14.4 અબજ હતી. સીએમ વિજય હોય કે પીએમ મોદી, તમામ નીતિ નિર્ધારકો માટે આયાત અને નિકાસ વચ્ચેનું આ વધતું અંતર એક ગંભીર પડકાર છે. પ્રતિનિધિ જણાવે છે કે સરકારે સોનાની આયાતને નિયંત્રિત કરવા માટે અનેક પગલાં લીધા છે, પરંતુ ગ્રાહકોની માંગ અટકવાનું નામ નથી લઈ રહી. ખાસ કરીને એપ્રિલમાં અક્ષય તૃતીયા હોવાથી જ્વેલર્સ પાસે ગ્રાહકોનો ભારે ધસારો જોવા મળ્યો હતો.
જેમ્સ અને જ્વેલરી નિકાસ પર અસર અને નીતિગત પડકારો
સોનાની આયાત વધવા છતાં ભારતની જેમ્સ અને જ્વેલરી નિકાસમાં અપેક્ષિત તેજી જોવા મળી નથી. એપ્રિલમાં આ સેક્ટરની નિકાસમાં સાધારણ ઘટાડો નોંધાયો છે, જે ચિંતાજનક છે. સરકારી નીતિ મુજબ, આયાતી સોનાનો મોટો હિસ્સો જ્વેલરી બનાવીને નિકાસ કરવામાં વપરાવો જોઈએ, પરંતુ હાલમાં મોટાભાગની આયાત સ્થાનિક વપરાશમાં જઈ રહી હોય તેવું લાગે છે.
જાણવા મળ્યા અનુસાર DGFT એ તાજેતરમાં એડવાન્સ ઓથોરાઈઝેશન હેઠળ સોનાની આયાત માટે નવા કડક નિયમો અમલમાં મૂક્યા છે.
આ ઉપરાંત, સોનાના વધતા ભાવને કારણે સામાન્ય જનતા માટે આ ધાતુ હવે મોંઘી બની રહી છે. તેમ છતાં, ભારતીય સંસ્કૃતિમાં સોનું માત્ર ધાતુ નહીં પણ સંપત્તિ અને સુરક્ષાનું પ્રતિક માનવામાં આવે છે. પ્રતિનિધિ જણાવે છે કે ડોલરના મુકાબલે રૂપિયામાં થતા ફેરફારોને કારણે પણ સોનાની આયાત મોંઘી બની રહી છે. વાણિજ્ય મંત્રાલય હવે એવી યોજના પર વિચાર કરી રહ્યું છે કે જેનાથી સ્થાનિક ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન મળે અને આયાત પરની નિર્ભરતા ઓછી થાય. આંધ્રપ્રદેશમાં ચંદ્રબાબુ નાયડુની જાહેરાત મુજબ નવી ખાણો શરૂ થવાથી લાંબાગાળે રાહત મળી શકે છે.
આર્થિક ભવિષ્ય અને નિકાસ વધારવાની રણનીતિ
ભારતીય અર્થતંત્ર માટે નિકાસ વધારવી એ જ આ સમસ્યાનો એકમાત્ર ઉકેલ છે. એપ્રિલમાં ભારતની એકંદર નિકાસ $34.99 અબજ રહી હતી, જે ગયા વર્ષના મુકાબલે 1.07% નો વધારો દર્શાવે છે. જોકે, સોનાની આયાતમાં થયેલો 82% નો વધારો આ નજીવી વૃદ્ધિને ગળી રહ્યો છે.
સરકારી સૂત્રો જણાવે છે કે નાણાં મંત્રાલય આગામી દિવસોમાં આયાત શુલ્ક (Import Duty) માં ફેરફાર કરવા અંગે ગંભીર વિચારણા કરી શકે છે.
ખાસ કરીને, જો નિકાસમાં મોટો ઉછાળો નહીં આવે, તો વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડાર પર દબાણ વધી શકે છે. આઈપીએલ જેવી મોટી ટુર્નામેન્ટો દરમિયાન પણ સોનાના સિક્કા અને જ્વેલરીની ગિફ્ટિંગ વધતી હોવાથી માંગમાં અસ્થાયી ઉછાળો જોવા મળતો હોય છે. પ્રતિનિધિ જણાવે છે કે વેપારી સંગઠનોએ સરકારને વિનંતી કરી છે કે આયાત પર પ્રતિબંધ મૂકવાને બદલે નિકાસ માટે પ્રોત્સાહન આપવું જોઈએ. સોનાની આયાત વધવી એ અર્થતંત્રમાં રોકડ પ્રવાહ અને ખરીદશક્તિનો પણ સંકેત આપે છે, પરંતુ તે સંતુલિત હોવો જરૂરી છે.
તેમ છતાં, આંકડા સ્પષ્ટ કરે છે કે ભારત હજુ પણ સોનાનો સૌથી મોટો ચાહક દેશ છે. એપ્રિલના આ આંકડાઓ માત્ર એક મહિનાની સ્થિતિ દર્શાવે છે, પરંતુ તે સમગ્ર વર્ષ માટે આર્થિક ચેતવણી સમાન છે. જો આ જ ગતિએ આયાત ચાલુ રહેશે, તો નાણાકીય વર્ષ 2026-27 ના અંતે વ્યાપાર ખાધ રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચી શકે છે. સરકાર હવે ડિજિટલ ગોલ્ડ અને ગોલ્ડ મોનેટાઈઝેશન સ્કીમ જેવી યોજનાઓને વધુ લોકપ્રિય બનાવવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે.
ત્યારે, આગામી ત્રિમાસિક ગાળામાં સોનાના ભાવ અને સરકારના પગલાં કેવા રહે છે તેના પર બજારના નિષ્ણાતોની નજર રહેશે. એપ્રિલનો આ ઉછાળો વેપારીઓ માટે ખુશીના સમાચાર લાવ્યો છે, પણ અર્થશાસ્ત્રીઓ માટે તે સાવચેતીનો સંકેત છે.
એપ્રિલ 2026 માં ભારતમાં સોનાની આયાતમાં 82% નો વધારો નોંધાયો છે, જે વધીને $5.62 અબજ પર પહોંચી ગઈ છે. ચાંદીની આયાતમાં પણ 157% નો ઉછાળો જોવા મળ્યો છે. આ વધારાને કારણે ભારતની વ્યાપાર ખાધ $19.1 અબજ થઈ ગઈ છે. વાણિજ્ય મંત્રાલયના આ આંકડાઓ ભારતીય અર્થતંત્ર અને ચાલુ ખાતાની ખાધ માટે ચિંતા પેદા કરી રહ્યા છે.
