નરેન્દ્ર દવે (અમદાવાદ એક્સપ્રેસ ન્યુઝ રિપોર્ટર): જૂનાગઢ જિલ્લાના સરકારી તબીબી અને આરોગ્ય ક્ષેત્રે એક અત્યંત સુવર્ણ, અભૂતપૂર્વ અને ઐતિહાસિક સિદ્ધિ હાંસલ થઈ છે. જી.એમ.ઈ.આર.એસ. જનરલ હોસ્પિટલ (સિવિલ હોસ્પિટલ), જૂનાગઢ ખાતે સારવાર મેળવી રહેલા એક ગરીબ પરિવારના માત્ર એક મહિનાના નવજાત શિશુ પર તબીબોએ અત્યંત પડકારજનક ઓપરેશન પાર પાડીને નવજીવન આપ્યું છે. સામાન્ય રીતે આવા જટિલ ઓપરેશનો માટે ગ્રામીણ કે અર્ધ-શહેરી વિસ્તારના લોકોને અમદાવાદ કે રાજકોટ જેવા મેટ્રો શહેરો તરફ દોડવું પડતું હોય છે, પરંતુ જૂનાગઢ સિવિલના તબીબોની કુશળતાના કારણે આ અશક્ય લાગતું ઓપરેશન સ્થાનિક સ્તરે જ સફળતાપૂર્વક સંપન્ન થયું છે.
આ સફળતાએ સાબિત કરી દીધું છે કે રાજ્યની સરકારી હોસ્પિટલો હવે આધુનિક તબીબી ઉપકરણો અને નિષ્ણાત માનવબળથી સજ્જ થઈ ચૂકી છે. ખાનગી હોસ્પિટલોના મોંઘા ખર્ચ ભોગવવા અસમર્થ એવા મધ્યમ અને ગરીબ વર્ગના દર્દીઓ માટે આ સરકારી સંસ્થા સાચા અર્થમાં સંકટ સમયની સાંકળ સાબિત થઈ રહી છે.
૧ મહિનાના નવજાત પુત્ર 'રામ' નું જટિલ નિદાન
હોસ્પિટલમાં સારવાર મેળવી રહેલા દર્દી નીમુબેન અને તેમના પતિ શૈલેષભાઈ અત્રોલિયાના માત્ર ૧ મહિનાના નવજાત પુત્ર 'રામ' ને જન્મથી જ શારીરિક તકલીફ હતી. બાળકના સતત રડવા અને પેટના ભાગે અસામાન્ય સોજાના કારણે માતા-પિતા ચિંતિત હતા. સિવિલ હોસ્પિટલના બાળરોગ નિષ્ણાતો દ્વારા ઝીણવટભરી તપાસ અને સોનોગ્રાફી રિપોર્ટ કરાવવામાં આવતા, બાળકને જમણી બાજુની જન્મજાત સારણ ગાંઠ (Congenital Inguinal Hernia) હોવાનું ચોક્કસ નિદાન થયું હતું.
માત્ર એક મહિનાના નાજુક શિશુના શરીરમાં આ પ્રકારની સમસ્યા લોહીના પરિભ્રમણને રોકી શકે છે, જે ભવિષ્યમાં જીવલેણ સાબિત થઈ શકે છે. આ સંવેદનશીલ અને કટોકટીભર્યા કિસ્સામાં હોસ્પિટલના સર્જરી વિભાગે તાત્કાલિક ઓપરેશન કરવાનો નિર્ણય લીધો હતો. આ પ્રકારના કિસ્સામાં પરંપરાગત ઓપન સર્જરી કરવાને બદલે અત્યાધુનિક પદ્ધતિ અપનાવવાનું નક્કી કરાયું હતું.
રાજકોટ સુધીનો ધક્કો અને રૂ. ૧ લાખનો મોટો ખર્ચ બચ્યો
તબીબી જગતના નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, જો આ પ્રકારનું ઓપરેશન કોઈ ખાનગી સુપર-સ્પેશિયાલિટી હોસ્પિટલમાં કરાવવામાં આવે, તો ઓપરેશન થિયેટર, દવાઓ અને સર્જનની ફી મળીને અંદાજે એક લાખ રૂપિયાથી પણ વધારેનો ખર્ચો થતો હોય છે. આ ઉપરાંત, જૂનાગઢ જિલ્લામાં આ કક્ષાની માઇક્રો-લેપ્રોસ્કોપિક સર્જરીની સુવિધા ખાનગી ક્ષેત્રે પણ ખૂબ મર્યાદિત હોવાથી, દર્દીઓએ ફરજિયાતપણે રાજકોટ સુધી લાંબી મુસાફરી કરવી પડતી હોય છે, જે નવજાત શિશુ માટે જોખમી સાબિત થઈ શકે છે.
પરંતુ બાળક રામના માતા-પિતા માટે જી.એમ.ઈ.આર.એસ. હોસ્પિટલ સાક્ષાત્ આશીર્વાદરૂપ સાબિત થઈ છે. માતાની પ્રસૂતિ (Delivery) થી લઈને બાળકના જન્મજાત રોગના નિદાન (Diagnose) અને અંતિમ સર્જરી સુધીની તમામ જટિલ પ્રક્રિયાઓ કોઈપણ ખાનગી હોસ્પિટલમાં ગયા વિના, માત્ર એક જ છત્ર નીચે અત્યંત કાળજીપૂર્વક અને સંપૂર્ણપણે વિનામૂલ્યે પૂર્ણ કરવામાં આવી હતી.
ડૉ. કુલદીપ વાણવી અને ડૉ. રૈયા ગરચરનું અદ્ભુત કૌશલ્ય
આ નાજુક અને પડકારજનક સર્જરી હોસ્પિટલના જાણીતા લેપ્રોસ્કોપિક સર્જન ડૉ. કુલદીપ વાણવી અને ડૉ. રૈયા ગરચર દ્વારા ભારે જહેમત અને વ્યાવસાયિક કૌશલ્યપૂર્વક કરવામાં આવી હતી. તબીબી વિજ્ઞાનના નિયમો મુજબ, માત્ર એક મહિનાના નવજાત શિશુને એનેસ્થેસિયા (બેભાન કરવાની દવા) આપવું અને તેના આંતરિક અવયવો અત્યંત નાના હોવાથી દૂરબીન (Laparoscope) વડે ચોક્કસ જગ્યાએ ટાંકા લેવા એ સર્જન માટે અગ્નિપરીક્ષા સમાન હોય છે.
તબીબોની ટીમે અત્યંત ધૈર્યપૂર્વક આધુનિક કેમેરાની મદદથી બાળકના પેટના ભાગે કોઈ મોટો કાપો મૂક્યા વિના જ આ સર્જરી સફળતાપૂર્વક પાર પાડી હતી. જૂનાગઢ જિલ્લાના સરકારી આરોગ્ય ઇતિહાસમાં આ પ્રકારની આધુનિક ટેકનોલોજીથી નવજાત શિશુ પર થયેલી આ પ્રથમ અને ઐતિહાસિક સર્જરી છે, જેણે સારવારની ગુણવત્તાનો એક નવો માપદંડ સ્થાપિત કર્યો છે.
૨૪ કલાકમાં ડિસ્ચાર્જ: મજબૂત ટીમ વર્કનું પરિણામ
દૂરબીન પદ્ધતિથી થયેલી આ સર્જરીનો સૌથી મોટો ફાયદો એ થયો કે બાળકના શરીર પર કોઈ મોટો ઘા ન હોવાથી તેને અસહ્ય દુખાવો થયો નહોતો અને ઓપરેશન બાદ તેની તબિયતમાં આશ્ચર્યજનક રીતે ઝડપી સુધારો જોવા મળ્યો હતો. સર્જરી પૂર્ણ થયાના માત્ર ૨૪ કલાકની અંદર જ, કોઈપણ પ્રકારની શારીરિક જટિલતા કે આડઅસર વગર બાળક રામને સ્વસ્થ અવસ્થામાં હસતા મુખે હોસ્પિટલમાંથી રજા (Discharge) આપવામાં આવી હતી.
આ ભગીરથ સફળતા પાછળ હોસ્પિટલના એનેસ્થેસિયા વિભાગ, બાળરોગ વિભાગ (પીડિયાટ્રિક ડિપાર્ટમેન્ટ) તેમજ ઓપરેશન થિયેટર (OT) ના નર્સિંગ સ્ટાફ અને ટેકનિશિયનોના તમામ સભ્યોએ એક ટીમ તરીકે રાત-દિવસ સંકલિત સેવાઓ આપી હતી. કોઈ એક વ્યક્તિની નહિ, પરંતુ સામૂહિક જવાબદારીના કારણે જ આ મોટો પ્રકલ્પ સફળ થયો છે.
મેડિકલ સુપ્રિટેન્ડન્ટ ડૉ. કૃતાર્થ બ્રહ્મભટ્ટ દ્વારા ટીમની પીઠથબથબાવી
આ અભૂતપૂર્વ અને ગૌરવશાળી સિદ્ધિ બદલ જી.એમ.ઈ.આર.એસ. જનરલ હોસ્પિટલના મેડિકલ સુપ્રિટેન્ડન્ટ (MS) ડૉ. કૃતાર્થ બ્રહ્મભટ્ટે સમગ્ર ઓપરેશન ટીમ, એનેસ્થેસિયા વિભાગના ડોક્ટરો અને નર્સિંગ સ્ટાફની ઉત્કૃષ્ટ તેમજ સરાહનીય કામગીરીને હૃદયપૂર્વક બિરદાવી હતી. તેમણે સત્તાવાર યાદીમાં ગર્વપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે, "એક જ હોસ્પિટલ પરિસરમાં સામાન્ય ડિલિવરીથી લઈને બાળક મોટા થયા બાદ આટલી જટિલ સુપર-સ્પેશિયાલિટી સર્જરી સુધીની તમામ સારવાર સફળતાપૂર્વક વિનામૂલ્યે પૂર્ણ થવી તે આપણી હોસ્પિટલની ઉચ્ચ ગુણવત્તાયુક્ત તબીબી સજ્જતા અને મજબૂત ટીમ વર્કનું શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ છે."
તેમણે ઉમેર્યું કે આ ઐતિહાસિક સફળતાથી ભવિષ્યમાં વધુ જટિલ અને ગંભીર કેસોની સારવાર સ્થાનિક કક્ષાએ જ કરવા માટે હોસ્પિટલના સમગ્ર સ્ટાફનો આત્મવિશ્વાસ અને પ્રોત્સાહન બમણું થશે. જૂનાગઢના નાગરિકો માટે હવે મોંઘી આરોગ્ય સેવાઓ ઘરઆંગણે જ ઉપલબ્ધ બની રહી છે જે વહીવટી તંત્રની મોટી સફળતા છે.
