મારુતિ સુઝુકીમાં મહિલાઓનો દબદબો: એન્જિન એસેમ્બલી અને પ્રોડક્શનમાં હવે સ્ત્રી શક્તિનો જાદુ

મારુતિ સુઝુકી મહિલા કર્મચારી ૨૦૨૬ અંતર્ગત દેશની સૌથી મોટી કાર ઉત્પાદક કંપનીએ લિંગ ભેદભાવના જૂના નિયમો તોડીને નવો ઇતિહાસ રચ્યો છે. ગુરુગ્રામ અને માનેસર સ્થિત મારુતિ સુઝુકીના વિશાળ પ્લાન્ટમાં અત્યારે ૧૯૦ થી વધુ મહિલાઓ સીધી પ્રોડક્શન લાઇન પર કાર્યરત છે. મારુતિ સુઝુકી એસેમ્બલી લાઇન મહિલાઓ ૨૦૨૬ ના અહેવાલ મુજબ, આ મહિલાઓ માત્ર સહાયક ભૂમિકામાં નથી, પરંતુ તેઓ K અને Z સીરીઝના અત્યંત જટિલ એન્જિન એસેમ્બલ કરવા, ટ્રાન્સમિશન સેટ કરવા અને પ્રોડક્શન ક્વોલિટી કંટ્રોલ જેવી મહત્વની જવાબદારીઓ સંભાળી રહી છે. કંપનીના સિનિયર એક્ઝિક્યુટિવ રાહુલ ભારતીના જણાવ્યા મુજબ, આ પરિવર્તન માત્ર આંકડા પૂરતું નથી, પણ એક સમાન તકો પૂરી પાડતી કાર્યસંસ્કૃતિનો ભાગ છે.

એન્જિનથી લઈને ટ્રાન્સમિશન સુધી: મહિલાઓની ભૂમિકા

મારુતિના શોપફ્લોર પર મહિલાઓ એવા કામો કરી રહી છે જે અત્યાર સુધી માત્ર પુરુષો જ કરતા હતા. તેઓ ટેકનિકલ રીતે પડકારરૂપ એવા અનેક વિભાગોમાં નિપુણતા મેળવી રહી છે.

એન્જિન એસેમ્બલી: K અને Z સીરીઝના એન્જિન યુનિટ્સનું સફળ એસેમ્બલી.

ટ્રાન્સમિશન એસેમ્બલી: ગિયર બોક્સ અને ટ્રાન્સમિશન સિસ્ટમનું ફિટિંગ.

ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટ પેનલ: ડેશબોર્ડ અને અન્ય ઇલેક્ટ્રોનિક પેનલ્સનું સબ-એસેમ્બલી.

ક્વોલિટી કંટ્રોલ: ઉત્પાદિત કારની ગુણવત્તાની ચકાસણી અને દેખરેખ.

ITI લેવલ પર મહિલા ઉમેદવારોનો પડકાર

કંપનીના અધિકારીઓએ એક મહત્વના માળખાકીય પડકાર તરફ પણ ધ્યાન દોર્યું છે. ઐતિહાસિક રીતે મિકેનિકલ અને ઇલેક્ટ્રિકલ એન્જિનિયરિંગ જેવા ITI કોર્સમાં મહિલાઓની સંખ્યા ઓછી રહી છે, જેના કારણે શોપફ્લોર માટે લાયક મહિલા ઉમેદવારોનો પુલ નાનો રહે છે.

શૈક્ષણિક પાઇપલાઇન: વધુ મહિલાઓએ ટેકનિકલ અને વોકેશનલ કોર્સ પસંદ કરવા જરૂરી છે.

જાગૃતિ: શાળાઓ અને તાલીમ કેન્દ્રોમાં છોકરીઓને ટેકનિકલ ક્ષેત્ર માટે પ્રોત્સાહિત કરવાની જરૂર.

તક: જેટલો મોટો ઉમેદવારોનો પુલ હશે, તેટલી જ ઉદ્યોગમાં મહિલાઓની ભાગીદારી વધશે.

માળખાગત ફેરફારો અને સુરક્ષા વ્યવસ્થા

મારુતિ સુઝુકીએ મહિલા કર્મચારીઓને આવકારવા માટે માત્ર નોકરી જ નથી આપી, પણ પ્લાન્ટમાં જરૂરી માળખાગત ફેરફારો પણ કર્યા છે:

ડેડિકેટેડ સુવિધાઓ: અલગ રેસ્ટરૂમ, ચેન્જિંગ એરિયા અને કામ કરતી માતાઓ માટે ક્રેચ (ઘોડિયાઘર) ની સુવિધા.

સુરક્ષા: સાંજની શિફ્ટ દરમિયાન સક્રિય પેટ્રોલિંગ અને ગાર્ડ્સની તૈનાતી.

માનસિકતામાં બદલાવ: પુરુષ કર્મચારીઓ માટે સેન્સિટાઇઝેશન તાલીમ અને ૧૦૦% કર્મચારીઓ માટે POSH (જાતીય સતામણી અટકાવવા) ની તાલીમ ફરજિયાત.

જેન્ડર ડાયવર્સિટી: એક નવો અભિગમ

કંપનીના એચઆર એક્ઝિક્યુટિવ સલિલ લાલના જણાવ્યા મુજબ, ઉત્પાદન ક્ષેત્રે લિંગ વિવિધતા લાવવી મુશ્કેલ છે પણ અશક્ય નથી. જો કંપનીઓ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, તાલીમ અને કાર્યસંસ્કૃતિમાં રોકાણ કરવા તૈયાર હોય, તો મહિલાઓ લાંબા સમય સુધી આ ક્ષેત્રમાં ટકી શકે છે.

તાલીમમાં સમાનતા: મહિલાઓને પણ પુરુષો જેટલી જ ઓન-ધ-જોબ ટ્રેનિંગ આપવામાં આવે છે.

કરિયર ગ્રોથ: પ્રગતિના માર્ગમાં કોઈ લિંગ ભેદભાવ રાખવામાં આવતો નથી.

હાઈપરલોકલ વિગતો: ગુજરાતના મારુતિ પ્લાન્ટ પર અસર

હરિયાણાના પ્લાન્ટમાં જોવા મળેલો આ ફેરફાર આગામી સમયમાં ગુજરાતના હંસલપુર સ્થિત મારુતિ સુઝુકી પ્લાન્ટમાં પણ જોવા મળી શકે છે. ગુજરાતમાં બેચરાજી અને વિઠ્ઠલપુર જેવા વિસ્તારોમાં રહેતી અને ITI પાસ થયેલી યુવતીઓ માટે મારુતિ સુઝુકી અને તેની વેન્ડર કંપનીઓમાં રોજગારીની મોટી તકો ઊભી થઈ રહી છે.

ગુજરાતના ઓટો-હબમાં મહિલા એન્જિનિયરોની માંગ વધી રહી છે.

સ્થાનિક યુવતીઓ હવે મિકેનિકલ અને ઓટોમોબાઈલ ડિપ્લોમામાં રસ લેતી થઈ છે.

ઉભરતી મહિલા ટેકનિશિયનો માટે માર્ગદર્શિકા

જો તમે ટેકનિકલ ક્ષેત્રે અથવા ઓટોમોબાઈલ ઇન્ડસ્ટ્રીમાં કરિયર બનાવવા માંગો છો, તો આ બાબતો ધ્યાનમાં રાખો:

૧. ITI માં મિકેનિકલ, ઇલેક્ટ્રિકલ અથવા મોટર મિકેનિક જેવા કોર્સ પસંદ કરો.
૨. મારુતિ જેવી મોટી કંપનીઓની એપ્રેન્ટિસશિપ સ્કીમનો લાભ લેવો.
૩. શોપફ્લોરના કામ માટે શારીરિક અને માનસિક રીતે સજ્જ થવું, કારણ કે આ કામ પડકારજનક છે.

મારુતિ સુઝુકી મહિલા કર્મચારી ૨૦૨૬ એ ભારતની બદલાતી તસ્વીર છે. મારુતિ સુઝુકી એસેમ્બલી લાઇન મહિલાઓ ૨૦૨૬ મુજબ, હવે શોપફ્લોર માત્ર પુરુષોની દુનિયા નથી રહી. આ ૧૯૦ મહિલાઓ આજે લાખો ભારતીય યુવતીઓ માટે પ્રેરણા બની ગઈ છે જેઓ સ્પેનર અને મશીનો સાથે રમવાનું પસંદ કરે છે.