નરેન્દ્ર દવે (અમદાવાદ એક્સપ્રેસ ન્યુઝ રિપોર્ટર): ગુજરાતમાં કૃષિ શિક્ષણ અને સંશોધન ક્ષેત્રે અગ્રેસર એવી જૂનાગઢ કૃષિ યુનિવર્સિટીએ રાષ્ટ્રીય સ્તરે વધુ એક ગૌરવપૂર્ણ સીમાચિહ્ન સર કર્યું છે. ગુજરાત સરકારના શિક્ષણ વિભાગ દ્વારા ઉચ્ચ ગુણવત્તાયુક્ત શૈક્ષણિક સંશોધનોને પ્રોત્સાહન આપવા માટે શરૂ કરવામાં આવેલી પ્રતિષ્ઠિત 'SHODH' યોજના અંતર્ગત યુનિવર્સિટીના ૪૬ પીએચ.ડી. (Ph.D.) વિદ્યાર્થીઓની પસંદગી કરવામાં આવી છે. કૃષિ ક્ષેત્રે ટેકનોલોજી અને નૂતન પ્રયોગોના આ યુગમાં આટલી મોટી સંખ્યામાં વિદ્યાર્થીઓની પસંદગી થવી એ સંસ્થાની શૈક્ષણિક ગુણવત્તાની જીવતીજાગતી સાબિતી છે. આ આર્થિક અને નૈતિક પ્રોત્સાહનથી યુનિવર્સિટીના સંશોધન વિભાગમાં ભારે ઉત્સાહનો માહોલ જોવા મળી રહ્યો છે.
ખેતીપ્રધાન દેશમાં જ્યારે શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ ગ્રાઉન્ડ લેવલના પ્રશ્નોને ઉકેલવા માટે વૈજ્ઞાનિક અભિગમ અપનાવે છે, ત્યારે જ સાચો વિકાસ શક્ય બને છે. આ યોજના હેઠળ પસંદ થયેલા યુવા વૈજ્ઞાનિકો આગામી દિવસોમાં કૃષિના આધુનિકીકરણ માટે પોતાના સંશોધન પત્રો રજૂ કરશે, જેનો સીધો લાભ રાજ્યના લાખો ખેડૂતોને મળવાનો છે.
'SHODH' યોજનાનું ગણિત અને વિદ્યાર્થીઓને મળનારો આર્થિક સપોર્ટ
ગુજરાત સરકારની 'SHODH' (Scheme of Developing High-quality Research) યોજનાનો મુખ્ય હેતુ એ છે કે આર્થિક મુશ્કેલીઓના કારણે કોઈ પ્રતિભાશાળી વિદ્યાર્થી પોતાનું પીએચ.ડી.નું સંશોધન કાર્ય અધૂરું ન છોડે. આ યોજના અંતર્ગત પસંદગી પામેલા જૂનાગઢ કૃષિ યુનિવર્સિટીના તમામ ૪૬ વિદ્યાર્થીઓને તેમના સંશોધન કાર્ય દરમિયાન સરકાર તરફથી નિયત કરવામાં આવેલું માસિક સ્ટાઇપેન્ડ સીધું તેમના બેંક ખાતામાં ચૂકવવામાં આવશે. આ પ્રકારની આર્થિક સુરક્ષા મળવાથી વિદ્યાર્થીઓ કોઈપણ નાણાકીય ચિંતા વગર પોતાના વિષય પર સંપૂર્ણ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી શકશે.
માસિક આર્થિક સહાય ઉપરાંત, સંશોધન માટે જરૂરી મોંઘી સામગ્રી, લેબોરેટરી કેમિકલ્સ, ફિલ્ડ વિઝિટ અને વૈજ્ઞાનિક પુસ્તકોના ખર્ચને પહોંચી વળવા માટે સરકાર દ્વારા વાર્ષિક કન્ટીજન્સી ગ્રાન્ટ પણ ફાળવવામાં આવે છે. આ ગ્રાન્ટના કારણે વિદ્યાર્થીઓ વૈશ્વિક સ્તરના પ્રયોગો સ્થાનિક લેબમાં કરી શકશે. આ સહાય ઉચ્ચ શિક્ષણમાં ગુણવત્તા વધારવા માટે માઈલસ્ટોન સાબિત થશે તેવું શિક્ષણ વિભાગનું માનવું છે.
યુનિવર્સિટી સત્તાધીશો દ્વારા માર્ગદર્શકો અને વિદ્યાર્થીઓને અભિનંદન
આ અભૂતપૂર્વ અને ઐતિહાસિક સફળતાના સમાચાર મળતાની સાથે જ જૂનાગઢ કૃષિ યુનિવર્સિટીના વહીવટી વડાઓ અને વરિષ્ઠ અધિકારીઓએ ખુશી વ્યક્ત કરી હતી. યુનિવર્સિટીના માનનીય કુલપતિશ્રી, સંશોધન નિયામકશ્રી તેમજ અનુસ્નાતક વિદ્યાશાખાના ડીનશ્રી દ્વારા સંયુક્ત રીતે એક સત્તાવાર યાદી બહાર પાડીને તમામ ૪૬ સફળ સંશોધક વિદ્યાર્થીઓને હાર્દિક અભિનંદન પાઠવવામાં આવ્યા છે. વહીવટી મંડળે આ સફળતા પાછળ રાત-દિવસ મહેનત કરનારા માર્ગદર્શક પ્રોફેસરો (ગાઇડ) ની ભૂમિકાને પણ ખાસ બિરદાવી છે.
આ ઉપરાંત, વિસ્તરણ શિક્ષણ નિયામકશ્રી, કુલસચિવશ્રી તથા વિદ્યાર્થી કલ્યાણ પ્રવૃત્તિઓના નિયામકશ્રીએ પણ વિદ્યાર્થીઓનો ઉત્સાહ વધારતા જણાવ્યું કે, આ સિદ્ધિ માત્ર આ ૪૬ વિદ્યાર્થીઓની નથી પરંતુ સમગ્ર યુનિવર્સિટીના ઉચ્ચ શૈક્ષણિક સ્તર અને શિસ્તને દર્શાવે છે. યોગ્ય માર્ગદર્શન અને વિદ્યાર્થીઓની લગનને કારણે જ જૂનાગઢનું નામ આજે રાજ્યભરમાં ગુંજતું થયું છે.
કૃષિ, બાગાયત અને ઇજનેરી ક્ષેત્રે થશે નૂતન સંશોધનો
પસંદગી પામેલા આ તમામ પીએચ.ડી. વિદ્યાર્થીઓ કૃષિ ક્ષેત્રના અત્યંત જટિલ અને વર્તમાન સમયમાં ખૂબ જ જરૂરી એવા વિષયો પર ઊંડાણપૂર્વક અભ્યાસ કરી રહ્યા છે. જેમાં મુખ્યત્વે કોર એગ્રીકલ્ચર (કૃષિ), હોર્ટિકલ્ચર (બાગાયત) તેમજ એગ્રીકલ્ચરલ એન્જિનિયરિંગ (કૃષિ ઇજનેરી) જેવા મહત્વના વિભાગોનો સમાવેશ થાય છે. આજના ગ્લોબલ વોર્મિંગના સમયમાં ઓછા પાણીએ વધુ પાક કેવી રીતે લેવો અને જમીનની ફળદ્રુપતા કેવી રીતે જાળવવી તે અંગેના પ્રયોગો અત્યારે લેબોરેટરી સ્તરે ચાલી રહ્યા છે.
કૃષિ ઇજનેરીના વિદ્યાર્થીઓ આધુનિક મશીનરી અને ડ્રોન ટેકનોલોજીના ઉપયોગ અંગે સંશોધન કરી રહ્યા છે, જે ખેતીના ખર્ચને ઘટાડવામાં મદદરૂપ થશે. જ્યારે બાગાયતના વિદ્યાર્થીઓ રોગપ્રતિકારક શક્તિ ધરાવતી નવી પાકની જાતો વિકસાવવા પર કામ કરી રહ્યા છે. આ તમામ પ્રયોગો આગામી સમયમાં ભારતીય ખેતીનો ચહેરો બદલી નાખવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
ખેડૂતોની આવક બમણી કરવાનો અને પાક ઉત્પાદકતા વધારવાનો રોડમેપ
આ ફેલોશીપ અંતર્ગત થનારા તમામ સંશોધનોનો અંતિમ અને સીધો લાભ રાજ્યના અને દેશના સામાન્ય ખેડૂતોને મળવાનો છે. સત્તાવાર યાદીમાં જણાવ્યા અનુસાર, આ પ્રોજેક્ટ્સ આગામી સમયમાં ખેતીના આધુનિકીકરણમાં મોટી ભૂમિકા ભજવશે. જ્યારે લેબમાં તૈયાર થયેલી ટેકનોલોજી જમીન પર પહોંચશે, ત્યારે પાક ઉત્પાદકતામાં કુદરતી રીતે જ મોટો વધારો જોવા મળશે. પરિણામે, ખેડૂતોનો ઉત્પાદન ખર્ચ ઘટશે અને તેમની આર્થિક આવકમાં નોંધપાત્ર વૃદ્ધિ થશે.
જૂનાગઢ કૃષિ યુનિવર્સિટી હંમેશાથી ખેડૂતલક્ષી સંશોધનો માટે જાણીતી રહી છે. આ ફેલોશીપ મળવાથી યુનિવર્સિટીના સંશોધનોને વૈશ્વિક સ્તરે ઓળખ મળશે અને અહીં તૈયાર થયેલા વિદ્યાર્થીઓ ભવિષ્યમાં દેશના કૃષિ ક્ષેત્રના નકશા પર મોટું યોગદાન આપશે તે વાતમાં કોઈ શંકા નથી.
